‘t Markebrèt

‘t MarkebrètPenningenbord van de ON III. Foto collectie Continium 052072

Verdeeld over drie diensten per etmaal waren duizenden mijnwerkers in de mijnbedrijven aan het werk. Een systeem van aanwezigheidsregistratie was onmisbaar. Ook uit oogpunt van veiligheid was het van belang nauwkeurig overzicht te houden van degenen die in het bedrijf aanwezig waren. Daarom bestond er een controlesysteem in de vorm van persoonlijke penningen, die elke mijnwerker bezat. Het penningensysteem gold voor zowel ondergronders als bovengronders. De controlepenningen van de mijnwerkers werden verzameld op een penningenbord, een ‘markebrèt’ in Kerkraadse mijnwerkerstaal. Het penningenbord uit de collectie van het Continium is object van de maand januari 2014.

De portier
Elke mijnwerker die het terrein van het mijnbedrijf betrad, passeerde de portiersloge. Daar hingen borden met de controlepenningen overzichtelijk op nummer geordend. De mijnwerker noemde zijn werknummer en kreeg dan van de portier zijn penning uitgereikt. De penning was een messing plaatje, waarin het unieke werknummer van de mijnwerker was geslagen. Voor de drie diensten was de vorm van de penning verschillend: rond voor de morgendienst, driehoekig voor de middagdienst en vierkant voor de nachtdienst.

‘t MarkebrètPenningen van de nacht, morgen- en middagdienst (v.l.n.r.) Staatsmijn Wilhelmina. Werknummer 4802. Collectie Continium 060963
‘t MarkebrètPortier A.H. Hamerlinck van Staatsmijn Wilhelmina bij het penningenbord, 1948. Collectie DSM/demijnen.nl

Op weg naar de pijler
Hoe werkte het controlesysteem met de penningen bij de mijnwerkers die ondergronds werkten?  Op detailpunten waren er verschillen per mijn, maar in het algemeen was de werking van het systeem als volgt. Wanneer de ondergronder zijn penning in ontvangst had genomen, begaf hij zich naar de loonhal. Daar kregen hij en zijn collega’s van hun opzichter instructies over de ondergrondse werkzaamheden van de komende dienst. Nadat de mijnwerker vervolgens in het badlokaal zijn werkkleding had aangetrokken, ging hij op weg naar de losvloer bij de schacht. Onderweg haalde hij bij een aantal afhaalloketten hulpmiddelen op voor zijn werk ondergronds, zoals zijn mijnlamp of een stofmasker.

‘t MarkebrètUitgifte van controlepenningen door de portier van Staatsmijn Maurits, 1947. Collectie DSM/demijnen.nl
Voordat de mijnwerker de liftkooi betrad, die hem naar beneden bracht, gaf hij zijn controlepenning af. Op kantoor werden de penningen van degenen die ondergronds waren gegaan, geverifieerd. Daar was ook bekend wie die dag verlof had, ziek was, of om een andere reden niet ondergronds was gegaan. Op het penningenbord bij de portier werden de penningen van de afwezigen gemarkeerd, bijvoorbeeld door een gekleurd plaatje op de penning te bevestigen. Van de mijnwerkers die ondergronds waren gegaan, werden de penningen na controle in de loop van de dienst naar beneden gebracht, waar ze werden opgehangen in een penningenkast.

Controle
Aan het eind van zijn dienst, voordat hij beneden in de liftkooi stapte, nam de mijnwerker zijn penning weer in ontvangst. Bij het verlaten van het mijnterrein, nadat hij had gedoucht en was omgekleed, gaf hij zijn penning bij de portiersloge af. De portier hing de penningen weer netjes bij elkaar op het bord. Op die manier wist men steeds wie nog ondergronds, bovengronds, of al naar huis was.
Wanneer er een penning op het bord ontbrak, werd actie ondernomen. Was er wellicht sprake van overwerk, waardoor de mijnwerker nog niet van zijn werkplek was teruggekeerd, of was hij misschien nog in het badlokaal? Leverde een eerste onderzoek niets op, dan werd een zoekactie naar de vermiste mijnwerker gestart. Er kon hem op zijn werkplek, onder- of bovengronds, immers iets zijn overkomen.
Een enkele keer kwam het voor, dat een mijnwerker vergat zijn penning in te leveren. Dat werd door de bedrijfsleiding hoog opgenomen. De mijnwerker in kwestie kreeg een stevige uitbrander en een geldboete.
‘t MarkebrètEen portier reikt de penningen uit op Staatsmijn Emma, 1956. Collectie DSM/demijnen.nl

ON III
Het penningenbord uit de collectie van het Continium is afkomstig uit de Oranje-Nassau III in Heerlerheide. Het bord bevat de penningen met de nummers 3501 tot en met 4000 van de morgendienst. De ON III was een van de vier ontginningszetels van de Oranje-Nassau Mijnen. De ON III ging in 1917 in productie en sloot in 1973. De grootste personele bezetting  had de ON III in de tweede helft van de jaren 1950, toen er meer dan 2.500 mijnwerkers in dienst waren.‘t MarkebrètPenningenbord ON III. Collectie Continium 052072

Penningenbord
Collectie Continium Discovery Center Kerkrade 052072
(afmetingen 80 x 118 cm)
Object van de maand januari 2014.

Serge Langeweg
Continium Discovery Center Kerkrade
december 2013

Bronnen:
Veiligheidsdienst van de Staatsmijnen in Limburg, Wat iedere ondergronder moet weten (z.p. 1963, 13e druk).
Serge Langeweg, ‘Het arbeidsproces en de organisatie van het werk’ In: Ad Knotter (red.), Mijnwerkers in Limburg. Een sociale geschiedenis (Nijmegen 2012) 142-176, aldaar 151-153.
www.limburgsemijnen.nl
www.heemkundebrunssum.nl

Met dank aan de Koempels van de Domaniale.

  • Artikel
  • 1 januari 2014
  • door Serge Langeweg

3 reactie(s)


Reacties

Geachte heer/mevrouw, Mijn

Geachte heer/mevrouw, Mijn opa was een mijnwerker op de Oranje Nassau I. Helaas is mijn opa al 8 jaar overleden. Ik wil voor mijn oma heel erg graag de penning van mijn opa terug vinden. Mijn oma dacht dat het penning nummer 1224 of 1424 was. Weet u misschien hoe ik aan de penning van mijn opa kan komen? Ik heb het museum in Heerlen al een e-mail gestuurd, maar ik heb hier nooit antwoord van gekregen, dus ik hoop dat u me verder kunt helpen. In afwachting verblijf ik. Met vriendelijke groet, Demy van Beusekom Tel:06 1522 1966

Geachte heer/mevrouw, Mijn

Geachte heer/mevrouw, Mijn opa was een mijnwerker op de Oranje Nassau I. Helaas is mijn opa al 8 jaar overleden. Ik wil voor mijn oma heel erg graag de penning van mijn opa terug vinden. Mijn oma dacht dat het penning nummer 1224 of 1424 was. Weet u misschien hoe ik aan de penning van mijn opa kan komen? Ik heb het museum in Heerlen al een e-mail gestuurd, maar ik heb hier nooit antwoord van gekregen, dus ik hoop dat u me verder kunt helpen. In afwachting verblijf ik. Met vriendelijke groet, Demy van Beusekom Tel:06 1522 1966

Geachte heer/mevrouw, Mijn

Geachte heer/mevrouw, Mijn opa was een mijnwerker op de Oranje Nassau I. Helaas is mijn opa al 8 jaar overleden. Ik wil voor mijn oma heel erg graag de penning van mijn opa terug vinden. Mijn oma dacht dat het penning nummer 1224 of 1424 was. Weet u misschien hoe ik aan de penning van mijn opa kan komen? Ik heb het museum in Heerlen al een e-mail gestuurd, maar ik heb hier nooit antwoord van gekregen, dus ik hoop dat u me verder kunt helpen. In afwachting verblijf ik. Met vriendelijke groet, Demy van Beusekom Tel:06 1522 1966

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Vaandelwijding in Schinnen

Vaandelwijding in Schinnen

  • artikel
  • 1 maart 2017