Een bijzonder gedenkbord

Een bijzonder gedenkbordGedenkbord Nederlandse Katholieke Mijnwerkersbond 1953

Op 13 september 1903 kwamen in Eijgelshoven de besturen bijeen van acht rooms-katholieke mijnwerkersverenigingen in de streek rond Heerlen en Kerkrade. De verenigingen hadden als doelstelling: onderlinge ondersteuning van de aangesloten mijnwerkers in geval van nood (ziekte, werkloosheid, ongeval). De afzonderlijke verenigingen bleken echter te klein om dat doel te kunnen verwezenlijken. Op de vergadering in Eijgelshoven besloten ze de krachten te bundelen in een Centrale Bond van RK Mijnwerkersvereenigingen. Dit was een van de voorlopers van de latere Nederlandse Katholieke Mijnwerkersbond (NKMB), die zich vooral na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde tot een invloedrijke vakbond, waarbij tienduizenden mijnwerkers aangesloten waren.

De NKMB beschouwde 13 september 1903 als de officiële oprichtingsdatum. In 1953 vierde de bond daarom feestelijk het gouden jubileum. Uit het hele land ontving de NKBM felicitaties en geschenken. Daaronder bevond zich een fraai aardewerken gedenkbord, aangeboden door het personeel van het Algemeen Mijnwerkersfonds voor de Limburgse Steenkolenmijnen (AMF). Het AMF was in 1919 opgericht door de voorloper van de NKMB en de vijf mijnbouwondernemingen die in Limburg actief waren. Het AMF garandeerde elke mijnarbeider en zijn gezin een uitkering in geval van ziekte, arbeidsongeschiktheid, invaliditeit, overlijden en ouderdom.

Een bijzonder gedenkbordGedenkbord NMB, achterkant De opdracht voor het vervaardigen van het sierbord gaf het AMF aan de Maastrichtse aardewerkfabriek Sphinx, waar men veel ervaring had met het ontwerpen en produceren van gedenk- en sierborden. De Maastrichtse kunstenaar Pierre Daems (1911-1982) maakte namens Sphinx het ontwerp voor het gedenkbord van de NKMB. Daems was, na een korte onderbreking aan het eind van de jaren veertig, al sinds 1925 bij Sphinx in dienst. Hij was er begonnen als leerling, maar in 1953 opgeklommen tot hoofdontwerper. Tot 1970 zou hij bij Sphinx in dienst blijven. In die lange carrière ontwierp Daems ontelbare serviezen en siervoorwerpen als vazen en gedenkborden.

 

Een bijzonder gedenkbordGedenkbord NMB detail BarbaraCentraal op het gedenkbord voor de NKMB beeldde Daems de Heilige Barbara af. Ze houdt een brandende mijnlamp in de linkerhand. In de rechterhand draagt ze een toren, het attribuut waarmee ze doorgaans wordt afgebeeld. De toren telt drie ramen: een verwijzing naar de Heilige Drievuldigheid. De toren verwijst naar haar legende. Barbara, een beeldschone jonkvrouw uit de stad Nicomedia in Klein-Azië, werd door haar hardvochtige vader Dioscorus opgesloten in een toren, wellicht als straf voor haar bekering tot het christendom. Maar uit de hemel kwam een bliksemschicht die de muren van de toren spleet. Barbara kon ontsnappen. Lang kon ze niet van haar vrijheid genieten. Ze werd opgespoord en kreeg de doodstraf. Dioscorus voltrok het vonnis eigenhandig met het zwaard. Diens straf volgde onmiddellijk. Door een bliksemflits getroffen, zonk hij levenloos ter aarde en verging ter plekke tot as.

Sinds de zeventiende eeuw was Barbara de patrones van mensen die met springstof en buskruit om moesten gaan. Toen ook in de mijnbouw springstof meer en meer werd gebruikt, namen de mijnwerkers Barbara als beschermheilige aan. In de Limburgse mijnen dateerde de Barbaraverering uit het begin van de twintigste eeuw. De Barbaraverering werd in Limburg geïntroduceerd door buitenlandse arbeiders die in de mijnen rond Heerlen en Kerkrade kwamen werken. Barbara's feestdag werd gevierd op 4 december. De mijnwerkers hadden die dag vrij.

Rondom de figuur van Barbara groepeerde Daems taferelen en landschappen die alle een relatie hadden met de sociale doelstellingen van zowel het AMF als de NKMB. Beide instellingen worden links en rechts aan de voeten van Barbara gesymboliseerd door de kantoorgebouwen in Heerlen, van waaruit ze hun zegenrijke werk deden. Dankzij de ziekte-, ongevals- en pensioenkassen van het AMF waren de mijnwerker en zijn gezin altijd verzekerd van verzorging bij ziekte en oudedag.

Gedenkbord NMB detail inkomen ziekteGedenkbord NMB detail inkomen ziekte

De NKMB waakte over de lonen en arbeidsvoorwaarden, zodat er genoeg geld binnenkwam om een gezond familieleven mogelijk te maken

Gedenkbord NMB detail opvoedingGedenkbord NMB detail opvoeding

Essentieel voor een gelukkig leven was goede huisvesting, waarvoor de katholieke arbeidsbeweging zich altijd had ingezet. Links zien we bouwvakkers op de steiger in de weer bij de bouw van gezinswoningen. Rechts (naast de mijnlamp in de hand van Barbara) is het gebouw afgebeeld van ‘Ons Thuis' in Heerlen met kamers voor ongehuwde mijnwerkers. De taferelen worden verbonden door wimpels waarop een tekst is aangebracht: ‘Een mijnwerkersbevolking die goed gehuisvest is, een goed inkomen heeft voor de dagen van zijn arbeid maar ook voor de dagen van ziekte, invaliditeit en ouderdom; die weet voor de christelijke opvoeding harer kinderen te zorgen, een mijnwerkersbevolking die tot eere strekt van den geheelen arbeidersstand.'

Gedenkbord NMB detail huisvestingGedenkbord NMB detail huisvesting

Al die initiatieven vinden plaats tegen de achtergrond van een industrieel landschap met rokende schoorstenen, bedrijfsgebouwen, schachtbokken en koeltorens.

De rand van het bord tenslotte toont aan de bovenzijde het symbool van de mijnbouw: een mijnlamp met gekruiste Schlägel und Eisen, de traditionele gereedschappen van de mijnwerker. Rechts op de rand is het wapen van de provincie Limburg afgebeeld en links het gemeentewapen van Heerlen.

Het bord is handgeschilderd en heeft een diameter van 54 centimeter. Aan de achterzijde is het door de ontwerper Pierre Daems gesigneerd.

Gedenkbord NMB detail ziekte, invalidteit en ouderdomGedenkbord NMB detail ziekte, invalidteit en ouderdom

 

 

 

Alle foto's: Continum Discovery Center Kerkrade

Logo Continium

  • Artikel
  • 12 november 2010
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

‘Batik-werk in 7 kleuren’

‘Batik-werk in 7 kleuren’

  • artikel
  • 11 april 2017
Vaandelwijding in Schinnen

Vaandelwijding in Schinnen

  • artikel
  • 1 maart 2017