Een bijzondere Barbara

Een bijzondere BarbaraBeeld van de Heilige Barbara. Wim van Hoorn (detail), brons, 1952. Collectie Continium discovery center Kerkrade (052082)

4 December is de feestdag van de Heilige Barbara, de patroonheilige van de mijnwerkers. Die dag hadden de mijnwerkers vrij en stond de mijnstreek in het teken van ‘Berbke’. Met een lach en een traan: overal waren feestelijke activiteiten georganiseerd, maar er was ook plaats voor herdenking van de koempels die tijdens hun werk waren verongelukt. Het herdenken wordt tot op de dag van vandaag door veel oud-mijnwerkers in ere gehouden. Het object van de maand december is een bronzen Barbarabeeld van de kunstenaar Wim van Hoorn uit de collectie van Continium discovery center.

 


Afwijkend van de traditionele vorm

Op zondag 8 juli 1951 onthulde hoofdbedrijfsingenieur M.J.A. Bergstein tegenover de hoofdingang van Staatsmijn Maurits in Geleen een gloednieuw Barbaramonument, een creatie van de beeldhouwer Wim van Hoorn. Het was een imposant monument, met het 2,5 meter hoge beeld van de patrones in het midden van een basement van meer dan 8 meter lengte en 70 centimeter hoog. Een bijzondere BarbaraHet Barbaramonument in Geleen wordt onthuld. 8 juli 1951. (Fotocollectie DSM/demijnen.nl)
Maar wat het monument vooral bijzonder maakte, was de vormgeving van de Barbarafiguur. Die was zelfs zó bijzonder - misschien wel een beetje gewaagd - dat het bedrijfsblad Steenkool het raadzaam had geacht om de mijnwerkers en hun gezinsleden van te voren ‘reeds enigszins vertrouwd te maken met het monument, dat vooral in de figuur van de H. Barbara sterk zal afwijken van de bestaande traditionele vormen.’  Bij deze Barbara geen ‘scheef hoofdje […], zeer deemoedige blik, biddende handen, zachtglooiende en geplooide klederen en dat alles bekroond door een aureool’, zoals pastoor Wermeling van de parochie Christus Koning uit de Geleense wijk Kluis het in Steenkool uitlegde. Integendeel: deze Barbara was een strak gestileerde krachtige vrouw, uitgevoerd in een stoere, ruwe steensoort. De lichaamsverhoudingen waren niet realistisch en het gelaat was slechts globaal weergegeven. De plooival in de kleding was gereduceerd tot enkele groeven. Het ging bij dit beeld niet om de details, maar om de grote vorm en de zeggingskracht daarvan.Een bijzondere BarbaraEen modern vormgegeven Barbara moest worden uitgelegd. (Steenkool, 18 januari 1951)
Het bronzen Barbarabeeld uit de collectie van Continium, eveneens van Van Hoorn, lijkt sterk op het stenen beeld van de patroonheilige in Geleen. Ook hier vallen kenmerken op als een klein hoofd en een streng gestileerd lichaam. De vormgeving weerspiegelt de overgang van een traditioneel-figuratieve naar een meer abstraherende figuuruitbeelding die het werk van beeldhouwer Wim van Hoorn vanaf circa 1950 kenmerkt.Een bijzondere BarbaraBeeld van de Heilige Barbara. Wim van Hoorn, brons, 1952. Collectie Continium discovery center Kerkrade (052082)

Een succesvol en veelzijdig kunstenaar

Wilhelmus (Wim) van Hoorn werd op 28 mei 1908 geboren in de Maastrichtse Raamstraat, onder de rook van de glas- en aardewerkfabriek Sphinx. Zoals de meesten van zijn buurtgenoten, ging ook Wim op jonge leeftijd aan de slag bij de grote aardewerkproducent. Van 1925 tot 1930 werkte hij er als magazijnmedewerker. Bij Sphinx werd zijn artistieke talent en ambitie ontdekt door de beeldhouwer Charles Vos, die als vormgever van serviezen en kleinplastieken bij de aardewerkfabriek in dienst was. Op aanraden van Vos ging Van Hoorn in 1929 naar de Middelbare Kunstnijverheidsschool in zijn geboortestad. Charles Vos zelf was daar docent beeldhouwen en Van Hoorn werd een van zijn leerlingen. Na zijn afstuderen in 1934 besloot Wim van Hoorn zijn studie voort te zetten aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam. Hij vertrok in 1936 naar de hoofdstad en zou er de rest van zijn leven blijven wonen en werken.
Van Hoorn maakte al snel naam met zijn opdrachtwerk dat hij voor kerkelijke instanties maakte. Vooral in de jaren vijftig was hij een veelgevraagd kunstenaar voor monumentale heiligenbeelden, reliëfs voor altaren, glas-in-loodramen, tabernakels en kruiswegen. Veel van die opdrachten kwamen van het bisdom Roermond, waar in die tijd veel kerken werden gebouwd of gerestaureerd na beschadiging tijdens de oorlogsjaren. De opdracht van Staatsmijnen voor het Barbaramonument was de eerste grote niet-kerkelijke opdracht die Van Hoorn kreeg. Later volgden andere monumenten in de openbare ruimte, zoals het monument voor de sociale voorman mgr. dr. H.A. Poels in Heerlen (1954), het mijnwerkersmonument d’r Joep in Kerkrade (1957) en het standbeeld van industrieel pionier Petrus Regout in Maastricht (1965). Ook maakte hij in opdracht van Staatsmijnen een bronzen borstbeeld van koningin Juliana (1952), en in 1956 twee monumentale reliëfs voor een viaduct in het spoor naar Staatsmijn Hendrik in Brunssum.
De stijl van Van Hoorn ontwikkelde zich in de loop van zijn carrière van een academische, klassiek-figuratieve stijl naar een beeldtaal die werd geïnspireerd door de modernistische ideeën van beeldhouwers als Henry Moore: strak gestileerd, abstraherend, gedeformeerd, disproportioneel.
Een grote belangstelling voor het ontstaan en de ontwikkeling van het heelal vormde de belangrijkste inspiratie voor het latere werk van Van Hoorn in de jaren zeventig.
Wim van Hoorn overleed op 17 september 1979 in Amsterdam.Een bijzondere BarbaraEen meer traditionele afbeelding van Barbara op een glas-in-loodraam van Harrie Pieters uit 1952 (Collectie Continium Kerkrade)

Beeld van de Heilige Barbara.
Wim van Hoorn, brons, 1952.
Collectie Continium discovery center Kerkrade (052082)
(hoogte 77 cm)
Object van de maand december 2016

Serge Langeweg
Museumplein Limburg, Kerkrade
december 2016

Bronnen:
Bronnen:
Elly van Malkenhorst-Groenenberg, Wim van Hoorn 1908-1979, Een leven lang beeldhouwen in veranderende tijden / A sculptor’s life in changing times (Masterscriptie OU 2009)
Jos H. Pouls, Ware schoonheid of louter praal. De Bisschoppelijke Bouwcommissie van Roermond en de kerkelijke kunst in Limburg in de twintigste eeuw (Maastricht 2002)
Harry Strijkers, Barbarabeeld Mauritspark (http://stichtingmeg.nl/over-ons/initiatieven/beelden-in-geleen/attachment/barbarabeeld/) geraadpleegd 1 december 2016
‘H. Barbara-monument’ Steenkool, 18 januari 1951, 25
‘Sint Barbara-monument van Staatsmijn Maurits plechtig onthuld en ingezegend’ Steenkool, 3 augustus 1951, 348
Jac van den Boogard, ‘Sint Barbara’ In: Weet je nog, koempel? De mijnen in Limburg 3 (Zwolle 2003)


  • Artikel
  • 1 december 2016
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.