Getekend: H. van den Brink

Getekend: H. van den BrinkSchiethouwer (detail). H. van den Brink,1990. Collectie Continium discovery center Kerkrade, 065209

Het object van de maand maart 2016 is een houtskooltekening van een schiethouwer. De tekening werd in 1990 gemaakt door H. van den Brink uit Schaesberg, zelf oud-mijnwerker. Behalve tekenen had Van den Brink houtsnijden als liefhebberij. In de collectie van Continium discovery center bevinden zich dertien werkstukken in hout en op papier die door deze oud-mijnwerker zijn vervaardigd.

Schiethouwer 

H. van den Brink tekende de schiethouwer met houtskool op de achterzijde van een stuk behangpapier. Als voorbeeld gebruikte hij een foto die op 2 mei 1949 het omslag sierde van het blad Steenkool, het bedrijfstijdschrift van de gezamenlijke Limburgse mijnen. Die foto toonde de voorman-schiethouwer Pieter Baggen die zich aan het begin van zijn dienst naar zijn post begeeft op de 296-meter verdieping van de Willem Sophia in Spekholzerheide. In het betreffende nummer stond een artikel met de titel ‘Portret van een schiethouwer’. Daarin werd de uit Nijswiller afkomstige Baggen gedurende een dienst in de mijn gevolgd. Van den Brink tekende de foto nauwkeurig na: de schietkist die Baggen over de linker schouder draagt, de zelfredder aan de rechter schouder en de blech in de linker zak van zijn jasje. Om de nek draagt de schiethouwer een veiligheidslamp met daarin zijn werknummer geslagen. Het lampnummer op de foto (1158) verving Van den Brink op de tekening door het nummer 2182. Of dat wellicht zijn eigen werknummer was, is niet bekend.Getekend: H. van den BrinkSchiethouwer. H. van den Brink,1990. Collectie Continium discovery center Kerkrade, 065209Getekend: H. van den BrinkOmslag van het bedrijfsblad Steenkool met voorman-schiethouwer Pieter Baggen (Steenkool, 2 mei 1947)
Ook voor een tweede houtskooltekening vond Van den Brink inspiratie in het artikel over schiethouwer Baggen. Hij tekende tot in detail de foto na van de schiethouwer die halverwege de dienst zijn boterhammen eet.  Getekend: H. van den BrinkH. van den Brink, Voorman-schiethouwer Baggen boetert, 1986. Collectie Continium Kerkrade, 065210
Voor nog drie verdere tekeningen ging Van den Brink te rade in Steenkool. Hij tekende ploegbaas A. Radeaux die op de 500-meter verdieping van de Domaniale Mijn bezig was met het vastzetten van een stijl. Radeaux’ beeltenis prijkte op het omslag van het nummer dat in  januari 1947 verscheen. Getekend: H. van den BrinkH. van den Brink, Ploegbaas A. Radeaux aan het werk in de Domaniale, 1990. Collectie Continium Kerkrade, 065206Uit het juni-nummer van 1947 koos Van den Brink als voorbeeld twee foto’s van houwer Wenmakers, aan het werk in pijler Cornelis I van Staatsmijn Maurits.Getekend: H. van den BrinkOmslag van het bedrijfsblad Steenkool met ploegbaas A. Radeaux (Steenkool, januari 1947)Getekend: H. van den BrinkH. van den Brink, Houwer Wenmakers van Staatsmijn Maurits, 1990. Collectie Continium Kerkrade, 065208 

Mijnbouwtaferelen in eikenhout 

In de jaren tussen 1977 en 1988 sneed Van den Brink acht reliëfs met mijnbouwtaferelen. Vier reliëfs hebben het formaat 23 x 19,5 cm, de vier andere zijn wat groter. Die meten 30 x 26,5 cm. Naar verluidt waren de eikenhouten paneeltjes bedoeld om in de deuren van een kast te worden verwerkt. De kast is er echter nooit gekomen. De losse houtsnijwerkjes bleven gelukkig bewaard, sommige nog in de lijstjes die Van den Brink er later aan toevoegde, zodat ze konden worden opgehangen. In 2014 verwierf Continium discovery center de werkjes in langdurig bruikleen.
Samen tonen de acht panelen een beeldverhaal van ruim een eeuw ondergrondse mijnbouw, een periode waarin de kolenwinning evolueerde van handwerk naar een grotendeels gemechaniseerd proces. Van den Brink laat de 19e-eeuwse kolenwinning zien, toen mijnwerkers de steenkool losmaakten met de hak en met behulp van wiggen die in de splijtvlakken van de laag werden gedreven. De pijler en de galerijen werden gestut met hout en het transport van de steenkool naar de schacht gebeurde in eenvoudige wagens die door menselijke spierkracht werden voortbewogen.
Op andere panelen laat Van den Brink aspecten zien van de mechanisering die in de loop van de 20e eeuw in het ondergrondse bedrijf werd geïntroduceerd. De persluchtlocomotief verving de sleper, de machinaal aangedreven kerfmachine kwam in de plaats van de wiggen en in plaats van houten ondersteuningsmateriaal gebruikten de mijnwerkers stalen stijlen en stempels.
Het snijden van de panelen was een arbeidsintensief werk. Op de achterzijde van een van de panelen bracht Van den Brink twee datums aan: de dag dat hij aan het paneel begon en de dag dat het snijwerk klaar was. Aan het betreffende tafereel had hij tweeëneenhalve maand gewerkt.
Getekend: H. van den BrinkH. van den Brink, Kolenwinning in de 20e eeuw m.b.v. de kerfmachine, 1977. Collectie Continium Kerkrade, 065199
Getekend: H. van den BrinkH. van den Brink, Kolenwinning in de 19e eeuw door kerven m.b.v. stalen wiggen. Collectie Continium Kerkrade, 065200
Getekend: H. van den BrinkH. van den Brink, Mijnbouw in de negentiende eeuw: hakken en scheppen, 1988. Collectie Continium Kerkrade, 065201
Getekend: H. van den BrinkH. van den Brink, Mijnbouw in de 20e eeuw: mijnwagens worden gevuld, 1986. Collectie Continium Kerkrade, 065204

Schiethouwer
H. van den Brink, houtskool op papier (1990)
Collectie Continium discovery center Kerkrade (065209)
(afmetingen: 40 x 50 cm)
Object van de maand maart 2016

Serge Langeweg
Museumplein Limburg Kerkrade
februari 2016

Bronnen:
Steenkool II, no 1 (januari 1947), 1-2
Steenkool II, no 7 (1 juni 1947), 177-178, 180-181
Steenkool IV, no 9 (2 mei 1949), 193-194, 199-201

  • Artikel
  • 1 maart 2016
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

‘Batik-werk in 7 kleuren’

‘Batik-werk in 7 kleuren’

  • artikel
  • 11 april 2017
Vaandelwijding in Schinnen

Vaandelwijding in Schinnen

  • artikel
  • 1 maart 2017