Jongens in’t blauw

Jongens in’t blauwStaatsmijnen in Limburg

‘Wie geen vreemdeling is in de mijnstreek kent ze, de jongens in hun blauwe overall en met de mijnpet op het hoofd. Daar marcheren ze, de mijnwerkers van de toekomst: karaktervol, arbeidzaam, zelfbewust’. Met deze twee zinnen begint een wervingsbrochure van Staatsmijnen voor de Ondergrondse Vakschool (OVS) uit 1957. In de brochure wordt uitgelegd hoe de scholieren, de ‘jongens in ’t blauw’, op de OVS werden voorbereid op het beroep van mijnwerker. De brochure, uit de collectie van het Continium, is het object van de maand april 2014.

De OVS gaat van start

Staatsmijn Hendrik in Brunssum was in januari 1945 de eerste mijnzetel waar een Ondergrondse Vakschool van start ging. De andere Limburgse mijnen volgden dat voorbeeld in de loop van het jaar. Sinds september 1945 had bijna elke mijnzetel zijn eigen OVS. Alleen de Oranje-Nassau Mijnen III en IV deelden een OVS. Minister van Sociale Zaken F. Wijffels stelde een bedrag van twee miljoen gulden ter beschikking om de Vakscholen van goede en moderne gebouwen te voorzien. Net als de mijndirecties was de minister overtuigd van de betekenis van de OVS voor de vorming van hardwerkende mijnwerkers, die de toekomst van de Nederlandse kolenproductie zouden verzekeren.

Verkennerij

Een belangrijk uitgangspunt van de OVS was karaktervorming van de jonge mijnwerkers. In de uitwerking daarvan kozen de mijnen voor principes die waren ontleend aan de verkennerij of scouting. Vooral in het eerste van de drie leerjaren van de OVS was de verkennerij duidelijk in het leerplan aanwezig. Zo heette de klas ‘OVS-troep’. Elke troep had een home of honk. De vakscholieren droegen een uniform in de vorm van een blauwe overall met het OVS-embleem. De lesdag begon met een appèl, het hijsen van de Nederlandse vlag en het voorlezen van de OVS-wet. Die vatte in tien artikelen de ideologie van de vakopleiding bondig samen:

1. Op mijn eer kan men vertrouwen.

2. Ik wil trouw zijn aan God, ouders, leiders en land.

3. Ik wil een vriend zijn voor allen.

4. Ik wil ridderlijk zijn.

5. Ik wil flink de handen uit de mouwen steken; wat ik doe, doe ik goed.

6. Ik wil spaarzaam zijn.

7. Ik blijf opgewekt onder alle moeilijkheden.

8. Ik wil een goed vakman worden.

9. Ik wil een beschermer zijn van de natuur.

10. Ik wil gehoorzaam zijn, zonder tegen te spreken.

Jongens in’t blauwOVS-ers van de Domaniale groeten de vlag, locatie Beerenbosch, 1952. (Fotocollectie Continium F0420)

Twee middagen per week (in het eerste leerjaar) deden de ‘jongens in ‘t blauw’ aan verkennerij, het zogenaamde troepwerk. De jongens oefenden dan basis scoutingvaardigheden als knopen leggen, bruggen bouwen, werken met het kompas en het maken van survivaltochten. De mijnen hechtten veel pedagogische en didactische waarde aan dergelijke activiteiten. De tucht, het doorzettingsvermogen en het zelfvertrouwen dat de jongens tijdens de verkennerij opdeden, zou hen stellig van pas komen als ze later ondergronds aan het werk waren. Net als meer praktische vaardigheden als het schatten van hoogten, breedten en diepten. Alle scoutingvaardigheden die ze leerden, konden ze aan het eind van het eerste jaar in praktijk brengen tijdens een kampweek op het landgoed Vaalsbroek. Voor veel jongens was die week het hoogtepunt van de hele opleiding.

Jongens in’t blauwGymnastiekles op de OVS, onder de rook van Staatsmijn Maurits, omstreeks 1955. (Fotocollectie Continium F0745)

Vorming en vakmanschap

Als de jongens niet met verkennerij bezig waren, zaten ze in de klas en kregen ze algemeen vormende vakken als taal, rekenen en biologie, en leerden ze de beginselen van de mijnbouwkunde. De OVS was een ‘doe-school’, waar zelfwerkzaamheid van de scholieren een voorname plaats innam.

Jongens in’t blauwDit is een pagina uit het mijnboek van OVS-er P. Goossens, omstreeks 1955. (Collectie Continium 064952)

In het tweede en derde leerjaar maakten de OVS-ers meer en meer kennis met de praktische en technische kanten van het mijnwerkersberoep. De jongens in ‘t blauw deden dan allerlei klusjes in het bovengrondse bedrijf en oefenden onder leiding van ervaren instructeurs de ondergrondse werkzaamheden in de leermijn: een pijler die was aangelegd in de steenberg van het mijnbedrijf. Pas in het derde OVS-jaar ging de mijnwerker-in-opleiding voor het eerst ‘echt’ ondergronds. Eerst één dag in de week, maar die frequentie werd in de loop van het jaar opgevoerd tot vijf dagen. In de ondergrondse leerpijler stonden de vakscholieren onder leiding van een ervaren meesterhouwer, die hen in de praktijk de kneepjes van het vak bijbracht. Op zijn 18e - later werd die leeftijd verlaagd tot 17 ½ - werd de jonge mijnwerker, na ruim drie jaar OVS, definitief ondergronds geplaatst. Daar kreeg hij een vervolgopleiding, waarin hij verschillende functies doorliep. Gewoonlijk rond zijn 22e bereikte hij, na een examen te hebben afgelegd, de functie van houwer en kon hij zich volleerd mijnwerker noemen.

Werving

Voor de mijnen was het erg belangrijk jongens in de hoogste klas van de lagere school te informeren over een toekomst als mijnwerker. Door de jongens meteen na de lagere school een beroepsopleiding te geven en op die manier aan de mijn te binden, hoopten de mijndirecties een vaste kern van vakbekwame Limburgse mijnwerkers uit te bouwen. Voor een succesvolle werving was het van belang de status van het beroep van mijnwerker te verhogen. De mijnen deden dat door in brochures als ‘Jongens in ’t blauw’ duidelijk te maken dat mijnwerker een beroep was waarvoor een degelijke opleiding noodzakelijk was. De OVS was de eerste stap in dat opleidingstraject. Vertegenwoordigers van de mijnbedrijven bezochten de lagere scholen in de mijnstreek en daarbuiten, en vertelden er over de toekomst die er voor de jongens in het mijnbedrijf bestond. Tijdens ouderavonden werden de ouders geïnformeerd. In ‘Jongens in ’t blauw’ kon iedereen de informatie nog eens op het gemak nalezen. De tekst werd aantrekkelijk verlucht met foto’s van vakscholieren tijdens scoutingopdrachten, op het sportveld, in het zwembad en tijdens de praktische lessen. ‘Vast werk, hoog loon’, dat was wat de jongens en hun ouders voorgehouden werd als ze zouden kiezen voor een bestaan in de mijnbouwsector. De jongens kregen zelfs al een salaris, meteen als ze aan de OVS begonnen. Dat was een belangrijk verschil met veel andere vervolgopleidingen. De salariëring trok veel jongens en hun ouders over de streep bij hun keuze voor de OVS. Ook in de brochure ‘Jongens in ’t blauw’ zijn de salarisbedragen voor OVS-ers opgenomen. Op een inliggend vel; dan kon de brochure ook nog worden gebruikt als de lonen wijzigden.

Jongens in’t blauwOVS-ers van Staatsmijn Maurits op weg naar de leermijn in de steenberg, omstreeks 1955. (Fotocollectie Continium F0743)

Afnemende belangstelling

Vooral in de eerste helft van de jaren 1950 was de werving voor de OVS een succes. De mijnen waren in die tijd heel tevreden over het aantal aanmeldingen. Maar omstreeks 1955 veranderde dat. Toen de brochure ‘Jongens in ’t blauw’ in 1957 verscheen, was de belangstelling voor aanmelding op de OVS al flink afgenomen. Bij steeds meer ouders begon het besef door te dringen dat er voor hun zonen misschien ook nog andere toekomstmogelijkheden waren dan een carrière als mijnwerker. Het was een tijd dat ook voor arbeiderskinderen het aanbod aan andere vervolgopleidingen na de lagere school groter werd. Bovendien werd aan het begin van de jaren 1960 duidelijk dat de dagen van de mijnbouw in Limburg waren geteld, nu steenkool het aflegde tegen aardolie en aardgas. Na het midden van de jaren 1950 ging het daarom bergafwaarts met de belangstelling voor de OVS. Toch bleef de opleiding, in enigszins gewijzigde vorm, nog tot 1968 bestaan.

Jongens in’t blauwHet embleem van de OVS. (Collectie Continium 058299)

Jongens in’t blauw
Brochure Ondergrondse Vakschool, Staatsmijnen in Limburg (1957)
(afmetingen 20x14 cm)
Collectie Discovery Center Continium Kerkrade 065185
Object van de maand april 2014

Serge Langeweg
Discovery Center Continium Kerkrade
maart 2014

Bronnen:
Rob Wolf, ‘De vakopleiding’ In: Weet je nog koempel? De mijnen in Limburg 6 (Zwolle 2004) 129-152
Serge Langeweg, ‘De bedrijfshiërarchie en de vakopleidingen’ In: Ad Knotter (red), Mijnwerkers in Limburg. Een sociale geschiedenis (Nijmegen 2012) 178-219
http://www.mvmt.nl/home/mijnbouw-in-situ/scholing/ovs/

  • Artikel
  • 1 april 2014
  • door Serge Langeweg

3 reactie(s)


Reacties

Buiten de OVS had je ook de

Buiten de OVS had je ook de TVS. Daar werden jongens met een diploma ambachtschool electro of bankwerker, in 2 jaar opgeleid voor ondergronds en bovengronds. . Zelf volgde ik die opleiding elektro op de mijn Maurits. Na mijn diensttijd bij de Marine was ik nog 4 jaar instrukteur op de zelfde TVS Staatsmijn Maurits. Nog een aantal foto's uit die tijd bewaar ik als een fijne herinnering.

Ik heb de OVS als schitterend

Ik heb de OVS als schitterend ervaren, en zou het echt niet gemist willen hebben. Spelenderwijs werd je opgeleid tot een verantwoordelijk persoon. De kameraadschap stond hoog in het vaandel. Dat is wat ik nu mis. Kom veel met de jeugd in aanraking en wat mee steeds stoort is, dat maar een ding telt, veel geld verdienen veel reizen en alles persoonlijk niet voor anderen. Geen rekening houden met anderen. De heb en graai cultuur overheerst alles. Ik vind dit jammer. Wij die mensen helpen vroeger geleerd hebben zijn nu vaak vrijwilliger, maar of dat die generatie van nu ook word betwijfel ik, ik hoop dat ik het mis heb. Ik ben nu 75 jaar en kan terug zien op een prachtige jeugd, en een prachtig leven erna.

in 1957 is men gestart met de

in 1957 is men gestart met de MVS (mijnbouwwkundige vakschool). Voorloper van de mijnschool. Ook moet men de bovengronders niet vergeten. De BVS (bovengrondse vakschool) De mijnen hadden hun eigen vakscholen en daar werd je ook grondig opgeleid voor het vak waarin je ging werken. Wij moeten trots zijn op ons oude vak. Het is een ambacht, kunst.

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Vaandelwijding in Schinnen

Vaandelwijding in Schinnen

  • artikel
  • 1 maart 2017