Marcia Luyten: Het Geluk van Limburg

Marcia Luyten: Het Geluk van LimburgOmslagfoto Het Geluk van Limburg.

Een familiegeschiedenis tegen de achtergrond van de ‘grote’ geschiedenis: het lijkt af en toe dé succesformule voor historische boeken. Zie bijvoorbeeld Geert Mak met De eeuw van mijn vader, Judith Koelemeijer en Het zwijgen van Maria Zachea en Het pauperparadijs van Suzanna Jansen. Recent kreeg Alexander Münninghof de Libris Geschiedenis Prijs voor De stamhouder, het verhaal van zijn vader en grootvader.

Het geluk van Limburg van Buitenhof presentatrice Marcia Luyten is net iets anders.  Het gaat over een eeuw in zuidoost Limburg - de Mijnstreek - de eeuw waarin ‘Holland’ als een soort kolonisator het zwarte goud de grond uit liet halen en, toen dat niet meer nodig was, de streek in de steek liet. Het gaat ook over de geschiedenis van de familie van Jack (zeg: Sjak) Vinders, telg uit een mijnwerkersgeslacht en een Limburgse beroemdheid. Net als de auteurs van de genoemde boeken, is Luyten er in geslaagd om (niet haar eigen) familiegeschiedenis te verweven met de twintigste-eeuwse mijngeschiedenis.

Het geluk van Limburg
is klaarblijkelijk sarcastisch bedoeld. Natuurlijk, het werk honderden meters onder de grond schonk werk aan duizenden, nee tienduizenden arbeiders. Maar wat voor werk was dat? Hard, benauwd, ongezond en angstaanjagend voor wie dit niet aankon. De kompels droegen het met trots. Het waren mannetjesputters, gedrongen, geblokte figuren met passie voor de fanfare/harmonie, de duivensport en natuurlijk voetbal.  Als kleine jongen had Sjaakie ontzag voor zijn grootvader Hendrik, die op de tuba wel eens de overige muzikanten van de harmonie Sint-Barbara omver blies. In 1950 werd Limburgia landskampioen door in het Olympisch Stadion Ajax met 0-6 te verslaan.  

Werk, woning, vrijetijd

De mijn, de kerk, de staat en later de vakbond bepaalden wat er gebeurde. Marcia Luyten heeft het meerdere keren over social engineering; de Zuid-Limburgse boeren moesten klaargestoomd worden voor het werk ondergronds. Het moest vanzelfsprekend zijn dat mannen mijnwerkers waren. De mijn zorgde voor alles: werk, huisvesting, sport en een kerk. Mijnwerkers werden ondergebracht in kolonies, iets waar de streek nu de naam Parkstad aan ontleend heeft. Men moest vooral niet ondernemend zijn of een eigen mening er op na houden. Het socialisme werd met vereende krachten van mijn en kerk bestreden. Later, toen dit – bijvoorbeeld door radio en televisie – niet meer realistisch was, brak dit op: de dociele mijnwerker bleek, toen de mijnen eenmaal gesloten waren, niet in staat om zelf bedrijven op te zetten en er op die manier voor de broodnodige werkgelegenheid te zorgen. De miljoenen subsidiegeld gingen naar externe bedrijven, die grotendeels, toen die kraan dicht ging, niet in staat bleken voor blijvende werkgelegenheid te zorgen. Alleen voor het bovengrondse personeel was er, door verhuizing van bijvoorbeeld het CBS en het ABP, voldoende werkgelegenheid. Een groot deel van de kompels zat toen al lang thuis; afgekeurd, ontdaan van trots en deels rochelend wegens de ‘versteende longen’ (waarvoor pas zeer laat compensatie werd gegeven).

Jack Vinders

Tegen deze achtergrond kende de familie van Jack Vinders zijn ups en downs. Zeer bepalend was de verkrachting van zijn moeder Tineke door haar stiefvader. Als moeder werd zij, wegens haar zenuwinzinkingen, een tiental keer wekenlang opgenomen in het Dr. Poelsoord (genoemd naar aalmoezenier van de arbeid en opperengineer Henricus Andreas Poels). Jack’s broer Hein, een begenadigd voetballer, verloor in één klap zijn jonge vrouw en toekomstig kind, toen hij ’s avonds thuis kwam en haar vond zoals hij haar had achtergelaten: zittend aan de keukentafel, met haar ochtendjas aan; longembolie. Hein verdronk zijn verdriet, het voetbal was afgelopen.
En dan Jack. Al jong wist hij dat hij in ieder geval ook op jongens viel. Toen dit uitkwam werd hij bijna door zijn tante vermoord. Dat ijverige jongetje, voor wie Mulo het hoogst haalbare was (wat dacht ie wel? HBS?) ging naar de kweekschool, werd onderwijzer in het speciaal onderwijs (natuurlijk een streng katholieke school; wanneer hij niets zei over zijn seksuele geaardheid, werd hem niets gevraagd), ging toneelspelen en maakte furore in Duitsland als zanger. Hij woont nog vlak bij Heilust, de wijk die destijds garandeerde dat het leven onder de grond zeker was. Tegenwoordig is Jack Vinders wereldberoemd in Limburg. Hij is zanger van het levenslied en treedt ook op als de zeer populaire Clara Zoerbier en de naïeve Sjonnie d’r Posbűl.

Voor wie op de hoogte is van de moderne literatuur over de Mijnstreek – er is (eindelijk) sprake van serieuze aandacht voor het eigen verleden – vindt weinig nieuws in dit boek. Marcia Luyten, of waarschijnlijk, haar onderzoeksassistent Ellen Langenkamp, heeft de bekende literatuur doorgevlooid. De informatie, zeker in het begin van het boek, laat zich goed terugvinden. Luyten heeft alle info knap in dit boek verwerkt.
Het eindigt in 2015. Downtown Heerlen wordt niet meer overspoeld door honderden junks. De SP is, nadat CDA en PvdA  zijn weggevaagd, hier nu de baas. Boven het spoor verrijst het door een kunstenaar ontworpen Maankwartier en voormalig rijksbouwmeester Jo Coenen werkt aan een tienjarenplan voor de regio. Er is dus hoop.Marcia Luyten: Het Geluk van LimburgHet Geluk van Limburg. Foto Bezige Bij

Marcia Luyten, Het geluk van Limburg. De Bezige Bij, Amsterdam/Antwerpen 2015. 368 blz. € 19,90.

Ger Jan Onrust *1962 is historicus en als sectordirecteur verbonden aan het Sintermeertencollege in Heerlen.

  • Artikel
  • 18 november 2015
  • door Ger Jan Onrust

6 reactie(s)


Reacties

Beste mensen; ik zou zo

Beste mensen; ik zou zo indringend en meebeelvend niet kunnen schrijven. En ik héb in mijn leven al aardig wat geschreven en beschreven. Speciaal over de mijnen en het wonen in de Mijnstreek, Onlangs nog in het bekende Historisch jaarboek voor Het Land van Zwentibold 2015 over Haven Stein en in 2014 over het Julianakanaal. Ik heb Marcia Luyten aan gegevens kunnen helpen zoals over de naam Heilust. Nogmaals. goed leesbaar én indringend boek over het leven van Jacques Vinders plus zijn leven in de mijnstreek van toen: Spekholzerheide-Kerkrade Ik wens jullie alle goeds toe. En dat zoals steeds met een hartelijk, "Glück Auf!" Sjef Maas Mijnbouwhistoricus

Zelf opgegroeid in de

Zelf opgegroeid in de bloeiperiode en de ondergang van de Oostelijke Mijnstreek heb ik het boek met passie en groeiende bewondering gelezen. Het is ontroerend, historisch onderbouwd met knappe vertelllijnen. Een fantastisch boek!WU

Geboren in 1938 en

Geboren in 1938 en opgegroeid in Terwinselen herken ik veel in dit boek. Toch heb ik de indruk dat de familie Vinders een wel erg zwart beeld geeft van de bewoners van de Mijnstreek. Het was niet alleen maar kommer en kwel. Het FSI zorgde ook voor veel cultuur en hoogwaardig amusement. Het Verenigingsgebouw in Terwinselen kende o.a. optredens van Toon Hermans. De medaille heeft twee kanten. Maar toen de mijnen sloten, was het gedaan en was de glorie en het geluk voorbij. Gelukkig komt de Parkstad nu weer wat naar boven.

Ik heb uw boek bijna uit. Ik

Ik heb uw boek bijna uit. Ik heb ook het boek van Wiel Hoekstra gelezen, Mijn Verleden. Wiel heeft over zijn eigen familie geschreven. Tevens heb ik het boek van Wiel Kusters gelezen.
Ik vind het begrijpelijk dat u een familie hebt genomen als uitgangspunt. De verhalen over de sluiting van de mijnen vind ik interessant, maar uw verhalen over Jack Vinders...... had u best wat kunnen beperken. Hebt u met hem een contract gesloten ter bevordering van de verkoop ten aanzien van zijn zangtalent, bent u familie van hem of hebt u aandelen in zijn zangcarrière, want deze aandacht vind ik zeer overdadig. U staat zelfs met hem op YouTube!
Ik ken de Wiel en Anneke Hoekstra persoonlijk, want door hen ben ik uw boek gaan lezen; u hebt twee maal zijn naam genoemd in uw boek. Wiel is een voortreffelijk schrijver, want ik heb ook zijn boek over Microbiologie gelezen. Bij de eerstvolgende gelegenheid dat ik hem tref zal ik ook aan hem mijn mening over uw boek geven.

Kijkend naar de tv Eva Jinek

Kijkend naar de tv Eva Jinek van hedenavond, met verhalen over de ellende in Horn, mis ik het benoemen van "onze man uit Maastricht"
Sjeng Tans, docent Nederlands in Maastricht is prachtig beschreven door Annemieke Klein.
Sjeng was een echte vechter op vijf punten
Tegen de Duitsers tijdens zijn verzet
Tegen zijn gezondheid, zusje stierf,
Tegen het mandement oh die katholieke kerk
tegen nieuw links,
tegen O&W om de universiteit naar maastircht te krijgen.
Mvg
Tom Schure
Appartementencomplex Statio
Coriovallumstraat 36H
6411 CD Heerlen
t.schure@home.nl

Wat een prachtige

Wat een prachtige bekendmaking van Limburg! Wat een mooie geschiedschrijving verweven met persoonlijke ervaringen van de families. Dit boek geeft mij een heel nieuwe kijk op Limburg, eigenlijk wist ik niet meer dan dat het gewoon heeeeeeeel katholiek was..... Bravo Marcia!!! (en dankjewel!)

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

'Barbara'de film: première

'Barbara'de film: première

  • agenda
  • 22 dec 2017
Koempeltreffen in Eygelshoven

Koempeltreffen in Eygelshoven

  • agenda
  • 29 november 2017