Mijnwerker op de postzegel

Mijnwerker op de postzegelHerdenkingspostzegel op eerstedagenvelop 50 jaar Staatsmijnen 1952. Foto Continium

Staatsmijnen vierde in mei 1952 het 50-jarig bestaan. Al enkele jaren eerder had het bedrijf besloten om van dat gouden jubileum een onvergetelijk festijn te maken, een concern van internationale naam en faam waardig. In februari 1950 formeerde het bedrijf een Commissie Vijftigjarig Bestaan (CVB), onder voorzitterschap van hoofdbedrijfsingenieur A.E. Dinger. Die commissie slaagde erin een scala aan activiteiten te organiseren. Eén van de initiatieven was het verzoek aan de PTT (het huidige PostNL), in juni 1950, om bij het jubileum een herdenkingspostzegel uit te geven. Die postzegel, geplakt op een speciale eerstedagenvelop, is het object van de maand mei 2014.

Mijnwerker in actie

De PTT ging akkoord met de uitgifte van de jubileumpostzegel van Staatsmijnen. Uiteindelijk werd het een zegel in de kleur grijsblauw met een waarde van 10 cent. Over het ontwerp van de postzegel trad de CVB in contact met de Dienst Esthetische Vormgeving van de PTT. Die dienst was verantwoordelijk voor alle representatieve uitingen van de PTT, zoals postzegels. Het mijnbedrijf ging bij het overleg over de jubileumzegel niet over één nacht ijs. Staatsmijnen wilde zeggenschap over het ontwerp. De afbeelding op de postzegel diende in ieder geval een realistische weergave te zijn van een mijnwerker in actie aan het kolenfront. Een stoere houwer, trots op zijn werk en zijn bedrijf. Mijnwerker op de postzegelHouwer met de afbouwhamer. Deze foto diende als voorbeeld voor het ontwerp van de Jubileumzegel. Foto Museum voor Communicatie
De Voorlichtingsdienst van Staatsmijnen stuurde daarom foto’s van het ondergrondse werk in de pijler naar de PTT, als voorbeeld en ter inspiratie voor de kunstenaar die het ontwerp zou maken. De PTT zocht de ontwerper aan. De keus viel op de Maastrichtse graficus Hub Levigne, die al eerder postzegels voor de PTT had ontworpen.

Een veelzijdig kunstenaar

Hubertus Nicolaas Jozef (Hub) Levigne werd op 30 september 1905 geboren in Meerssen. Op 16-jarige leeftijd vond hij een kantoorbaantje bij de aardewerkfabriek Société Céramique in Maastricht. Al snel voelde hij zich aangetrokken tot de graveerafdeling van het bedrijf, waar de decoraties voor de aardewerkproducten werden ontworpen. Levigne leerde daar het ambacht van graveur. Zijn gebleken artistieke talent bezorgde hem toelating tot de Maastrichtse Stadsteekenschool, waar hij les kreeg van kunstenaars als Henri Jonas en Jos. Postmes. Van 1928 tot 1933 studeerde hij aan de Rijksacademie in Amsterdam. Bij zijn afstuderen werd hem de zilveren medaille van de prestigieuze Prix de Rome toegekend. Een baan als graveur bij de gerenommeerde drukkerij Joh. Enschedé in Haarlem sloeg hij af. Liever  keerde hij terug naar Maastricht, waar hij zich verder ontwikkelde tot een veelzijdig kunstenaar, wiens oeuvre schilderijen, aquarellen, glas in loodramen, muurschilderingen, exlibris, devotieprentjes en vrij grafisch werk omvat. En niet te vergeten postzegels. Tussen 1932 en 1960 ontwierp Levigne 29 postzegels voor de PTT, voornamelijk kinderzegels, zomerzegels, herdenkingszegels en gelegenheidszegels.
In 1950 werd hij als docent benoemd aan de grafische afdeling van de pas geopende Jan van Eyck Academie in Maastricht. Hij kreeg daar de titel van professor. In 1972 ging hij met emeritaat. Hub Levigne overleed op 29 december 1989 in Sittard.

Van idee tot postzegel

Levigne zelf beschreef het ontwikkelproces van een postzegelontwerp. Het begon met studie naar het thema van de postzegel. De foto’s die Staatsmijnen ter beschikking stelde, waren daarvoor een belangrijke bron. Waarschijnlijk heeft Levigne ook een bezoek aan het ondergrondse bedrijf van een van de Staatsmijnzetels gebracht.
Op basis van het aangeleverde beeldmateriaal en de indrukken die hij wellicht zelf ondergronds opdeed, maakte de kunstenaar ontwerptekeningen, die in formaat veel groter waren dan de uiteindelijke postzegel. Het eerste ontwerp dat hij in 1951 maakte, werd echter door Staatsmijnen afgekeurd.Mijnwerker op de postzegelAfgewezen ontwerp van Hub. Levigne voor de jubileumzegel, 1951. Foto Museum voor Communicatie Den Haag
‘Op het ontwerp getuigen armen noch benen (welke laatste overigens zeer onvolledig uitgetekend zijn) van enige krachtsinspanning. Het is hier bijna of de mijnwerker een poging doet de plotseling ver vooruitschietende boorhamer in een voorwaarts gerichte val te volgen. Het zal geen betoog behoeven, dat een dergelijke houding op de vakkundigen geen aantrekkelijke indruk kan maken’, schreef de CVB aan de PTT. De tekening was niet realistisch en de mijnwerker niet stoer genoeg naar de zin van Staatsmijnen. Dat moest dus over.
Met een tweede ontwerp wist Levigne Staatsmijnen wel te overtuigen. Van dat schetsontwerp maakte hij een werktekening die alleen de contouren aangaf. Die werd vervolgens verkleind tot postzegelformaat. Mijnwerker op de postzegelWerktekening van de jubileumpostzegel, 1951. Foto Museum voor Communicatie Den Haag
Die miniatuur diende verder als model voor het graveerwerk. Levigne graveerde zelf de zegel op ware grootte, als staalgravure. Dat was een uiterst precies handwerk dat opperste concentratie, goede ogen, speciaal gereedschap en een grote mate van vakmanschap vereiste. De zuiverheid, de vorm en de diepte van de groeven die de graveur uitsneed, het luisterde allemaal erg nauw. Bovendien moest de graveur rekening houden met de kleur waarin de zegel uiteindelijk werd uitgevoerd. Mijnwerker op de postzegelDrukproef van de jubileumpostzegel, 1952. Foto Museum voor Communicatie Den Haag
Van de gravure werd tenslotte volgens een chemisch procedé een cliché (drukvorm) gemaakt voor de drukker.
Levigne ontwierp alleen de afbeelding op de postzegel. De belettering was het werk van de graficus André van der Vossen (1893-1963) uit Overveen, die in 1953 benoemd zou worden tot docent bij de Dienst Esthetische Vormgeving van de PTT. In die functie ontwierp hij een groot aantal postzegels, waaronder in 1963 een zegel van 4 cent met een afbeelding van koeltorens van Staatsmijnen. De herdenkingszegel uit 1952 en de zegel uit 1963 zijn de enige twee Nederlandse postzegels die aan de mijnen zijn gewijd.

Eerste Dag van Uitgifte

Zoals alle Nederlandse postzegels werd ook de herdenkingszegel bij het vijftigjarig bestaan van Staatsmijnen gedrukt bij Joh. Enschedé in Haarlem. De zegel was bij de postkantoren verkrijgbaar van 16 april tot en met 15 mei 1952. Voor de frankering van poststukken bleef de zegel geldig tot en met 31 december 1953.
Speciaal voor de postzegelverzamelaars kwam er ook een zogenaamde eerstedagenvelop uit. Dit was een envelop, bedrukt met een afbeelding met mijnwerkersattributen en de tekst ‘50 jaar Staatsmijnen’. Uitsluitend op de eerste dag van uitgifte kon de verzamelaar de nieuwe postzegel op de envelop plakken en het poststuk naar zijn eigen adres sturen. De PTT zorgde dat er een speciaal poststempel op kwam met de beeltenis van een houwer aan het kolenfront en de datum 16 april 1952. De eerstedagenvelop werd op die manier een gewild collectorsitem. De envelop uit de collectie van het Continium is geadresseerd aan een zekere ir W. Schlösser. Hij woonde in Lutterade, waar de Staatsmijn Maurits was gevestigd.Mijnwerker op de postzegelEerstedagenvelop 50 jaar Staatsmijnen 1952. Collectie Continium Kerkrade 065195
De eerstedagenvelop met de herdenkingszegel ‘50 jaar Staatsmijnen’ verscheen als nummer 8 in een reeks die de Nederlandse Vereniging van Postzegelhandelaren (NVPH) in 1950 was gestart. De oplage van de envelop bedroeg 17.600 exemplaren.
Mijnwerker op de postzegelVerlichte schachttoren van Staatsmijn Emma bij het 50-jarig jubileum van Staatsmijnen. Fotocollectie DSM/Demijnen

In januari 1963 verscheen een postzegel met de afbeelding van koeltorens van Staatsmijnen. Het ontwerp was van André van der Vossen. Ook voor deze zegel werd een speciale eerstedagenvelop uitgegeven, door C. Bol in Yerseke. Mijnwerker op de postzegelKoeltorens van Staatsmijnen 1963. Eerstedagenvelop. Collectie Continium Kerkrade 065196

Herdenkingspostzegel 50 jaar Staatsmijnen op eerstedagenvelop
Ontwerp: Hub Levigne en André van der Vossen (1951-1952)
Collectie Continium Discovery Center Kerkrade (065195)
afmetingen: 18 x 9,5 cm (envelop); 3 x 2 cm (zegel)
Object van de maand mei 2014

Serge Langeweg
Continium Discovery Center Kerkrade
april 2014

Bronnen:
Jos Perry, ‘Jubeljaren. Staatsmijnen weerspiegeld in vier jubilea.’ In: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg/Jaarboek ’98-’99 LGOG deel 134-135 (Maastricht 2000) 7-84.
‘Een halve eeuw Eerstedagenveloppen’ Collect 25 (herfst 2000) 8-10.
P.W. Frederiks en N.H.C. van Loenen, Met lijnen en leegten. Hubert Levigne en de beeldende kunst in Limburg (Vlaardingen 1986)
G. Holstege, J. Vellekoop, R. van den Heuvel, Handboek Postwaarden Nederland, Gelegenheidszegels 1952, 50 jaar Staatsmijnen, p. B20-1/ 10

Diverse afbeeldingen zijn afkomstig van het Museum voor Communicatie Den Haag.

  • Artikel
  • 1 mei 2014
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Tussen Koel en Kunst

Tussen Koel en Kunst

  • nieuws
  • 8 oktober 2017
De kiebel

De kiebel

  • foto
  • 15 juni 2017
De kiebel

De kiebel

  • foto
  • 15 juni 2017