Staatsmijn Maurits in 1952

Staatsmijn Maurits in 1952Staatsmijn Maurits 1952. Toon Koster Collectie Continium discovery center Kerkrade (057491)

In het jaar dat Staatsmijnen het gouden jubileum vierde, maakte de schilder Toon Koster twee olieverfschilderijen van Staatsmijn Maurits in Geleen, destijds de grootste tweeschachtenmijn ter wereld. Vanuit een vrijwel identiek standpunt legde Koster twee keer de betonnen schachtbokken van de mijn vast. Eigenlijk verschillen de doeken alleen in afmetingen van elkaar. De schilderijen behoren momenteel tot de collectie van Continium discovery center. Samen vormen ze het object van de maand mei 2016.

De vierde Staatsmijn 

Na de Wilhelmina, de Emma en de Hendrik werd in 1915 begonnen met de aanleg van een vierde staatsmijn. Als locatie werd Geleen-Lutterade gekozen. Bij Koninklijk Besluit van 21 januari 1916 (no 12) kreeg de nieuwe mijnzetel de naam van de tweede zoon van Willem van Oranje, Maurits (1567-1625).
Staatsmijn Maurits in 1952Staatsmijn Maurits in aanleg, 1917 (Fotocollectie DSM/demijnen.nl)
Met de aanleg van de ondergrondse werken en de bouw van de bovengrondse installaties was ruim tien jaar gemoeid. In 1925 kwam de betonnen schachtbok van schacht I gereed, een jaar later de schachtbok van schacht II. Toen kon de mijn officieel in bedrijf worden genomen.
Staatsmijn Maurits in 1952De entree van het hoofdgebouw van Staatsmijn Maurits, 1930 (Fotocollectie DSM/demijnen.nl)
In de loop van de tijd kreeg de Maurits vijf verdiepingen: op 391, 455, 548, 660 en 810 meter onder het maaiveld. De grootste jaarproductie behaalde de mijn in 1950, toen er ruim 2,8 miljoen ton steenkool naar boven kwam, bijna een kwart van de totale Limburgse kolenproductie dat jaar. De Maurits produceerde uitsluitend vetkool, die als industriebrandstof werd afgezet of werd verwerkt in cokesfabrieken.
Staatsmijn Maurits in 1952Busvervoer van en naar de Maurits, 1948 (Fotocollectie DSM/demijnen.nl)
Aan het eind van 1952 had de Maurits bijna 11.000 mensen in dienst. Qua productie en personele bezetting was de Maurits de grootste Limburgse mijn. Totdat in 1962 een derde schacht in bedrijf werd genomen, was Staatsmijn Maurits zelfs de grootste tweeschachtenmijn ter wereld.Staatsmijn Maurits in 1952Staatsmijn Maurits met de twee betonnen schachtbokken, 1956 (Fotocollectie DSM/demijnen.nl)
Toch was omstreeks 1960 al duidelijk dat de steenkool op zijn retour was. Aardolie en aardgas namen als energiedragers de rol van de kolen over. In zijn aankondiging van de mijnsluitingen op 17 december 1965 in Heerlen bepaalde minister J.M. den Uyl dat de Maurits als eerste mijn zou dichtgaan. Begin 1966 werd al begonnen met de sluiting van Staatsmijn Maurits. Een jaar later werd de productie gestaakt. In 1968 werden de liquidatiewerkzaamheden in het ondergrondse bedrijf voltooid met de afsluiting van de schachten. Bovengronds werden de overbodig geworden installaties en gebouwen ontmanteld en gesloopt. Ook de schachtbokken verdwenen. 

Toon Koster

De schilderijen van de Maurits werden vervaardigd door Toon Koster. Anthonius Henricus (Toon) Koster werd op 19 januari 1913 geboren in Schiedam. Al op jonge leeftijd gaf Koster blijk van artistieke aanleg, maar pas na zijn militaire diensttijd meldde hij zich in 1934 aan bij de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam. Daar werd hij sterk beïnvloed door zijn docenten Johannes Heijberg en Willem van Dort. Daarnaast vond Koster inspiratie bij gerenommeerde kunstenaars als Johan Hendrik Weissenbruch (1824-1903), George Hendrik Breitner (1857-1923) en Constant Permeke (1886-1952). Aan hen ontleende hij elementen die steeds in zijn werk zouden terugkeren: de onstuimige, dreigende luchten, de toepassing van tegenlicht, het gebruik van aardtinten, en de wat vage weergave van de vormen op het doek. Het treffen van de juiste sfeer ging vaak boven het gedetailleerd weergeven van vormen. Deze kenmerken zijn ook herkenbaar in de schilderijen die Koster in 1952 van Staatsmijn Maurits maakte. Of de totstandkoming van de schilderijen rechtstreeks verband houdt met het gouden jubileum dat Staatsmijnen dat jaar vierde, is niet duidelijk, maar ligt wel voor de hand.
Staatsmijn Maurits in 1952Staatsmijn Maurits. Toon Koster, olieverf op doek (1952) 92 x 62 cm (Collectie Continium Kerkrade, 052349)
Drie jaar later maakte Koster opnieuw werk voor Staatsmijnen. Ditmaal betrof het een opdracht voor een muurschildering in het paviljoen van Staatsmijnen op de Nationale Energie Manifestatie (E55) in Rotterdam.
Toon Koster werkte als professioneel en veelzijdig kunstenaar. Behalve als schilder was hij actief als aquarellist en tekenaar. Zijn onderwerpen waren vooral landschappen, dorps- en stadsgezichten, stillevens en portretten. Hij is niet in een bepaalde kunsthistorische stroming te plaatsen.
Koster woonde en werkte in Nieuwkoop (Zuid-Holland). Hij overleed op 25 november 1989 in het ziekenhuis van Utrecht.

Staatsmijn Maurits in 1952Staatsmijn Maurits 1952. Toon Koster Collectie Continium discovery center Kerkrade (057491)

Staatsmijn Maurits
Toon Koster, olieverf op doek (1952)
Collectie Continium discovery center Kerkrade (052349 / 057491)
(afmetingen: 92 x 62 cm / 118 x 90 cm)
Object van de maand mei 2016

Serge Langeweg
Continium discovery center Kerkrade
mei 2016

Bronnen:
Staatsmijnen in Limburg. Gedenkboek bij gelegenheid van het vijftigjarig bestaan (Heerlen 1952)
F.A.M. Messing, Geschiedenis van de mijnsluiting in Limburg. Noodzaak en lotgevallen van een regionale herstructurering 1955-1975 (Leiden 1988)
Harrie van Opstal en Theo de With, Toon Koster: zijn werk & zijn leven (Noorden 1998)

  • Artikel
  • 21 mei 2016
  • door Serge Langeweg

1 reactie(s)


Reacties

zware maar onvergetelijke

zware maar onvergetelijke tijd 12 en een halfjaar ondergrond op de Maurits.

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Weltense mijnsporen

Weltense mijnsporen

  • artikel
  • 11 augustus 2017
‘Batik-werk in 7 kleuren’

‘Batik-werk in 7 kleuren’

  • artikel
  • 11 april 2017