Van heinde en verre

Special

Van heinde en verre

In de Limburgse mijnen speelden buitenlandse arbeiders een belangrijke rol. In de loop van de twintigste eeuw wijzigden de herkomstgebieden van de buitenlandse arbeidsmigranten. Ook hun functie in de mijn veranderde. Sommige van de verenigingen die ze na hun komst in Limburg oprichtten, bleven tot op de dag van vandaag bestaan.

©Collectie Continium, 064833

Van heinde en verre

Herkomst

De buitenlandse arbeidskrachten in de Limburgse mijnen waren uit verschillende landen afkomstig. De herkomstgebieden veranderden in de loop van de tijd. Voor de Tweede Wereldoorlog kwamen de buitenlandse arbeidsmigranten voornamelijk uit Duitsland. Daarnaast kwamen er groepen Polen, Slovenen, Tsjechen en Italianen. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen de gastarbeiders vooral uit landen rond de Middellandse Zee: Italië, Spanje, Joegoslavië en Marokko.

©Fotocollectie Continium, F4767

Herkomst

Vaklieden en gastarbeiders

De rol van de buitenlandse arbeider in het mijnbedrijf veranderde in de loop van de tijd. Voor ca. 1930 traden de ervaren buitenlandse mijnwerkers vaak op als ‘opleider’ in de pijler. Ze leerden het vak aan hun onervaren Nederlandse collega’s. Op die manier bouwden de mijnen een vaste kern van geschoolde arbeiders op. De gastarbeiders die na 1945 in dienst traden, waren meestal ongeschoold. De mijnen moesten zorgen voor een basisopleiding in mijnbouwkunde en lessen in de Nederlandse taal.

©Foto: Nieuws van de staatsmijnen, vrijdag 5 februari 1965


Vaklieden en gastarbeiders

Werving

Via twee wegen kwamen de buitenlandse arbeiders bij de mijnen terecht. Ze meldden zich spontaan bij de poort van de mijn aan of ze werden actief door de mijnbedrijven geworven. De wervingsacties verliepen in nauwe samenwerking met de emigratiediensten en instanties voor arbeidsbemiddeling van de betrokken landen. In de wervingsovereenkomsten stonden afspraken met betrekking tot de huisvesting, de reis en vakantiedagen.

©Collectie Continium, 064834

Werving

Duits in de mijn

De Duitse invloed in de Limburgse mijnen was groot. De bedrijfsleiding had de opleiding vaak in Duitsland genoten en veel ervaren mijnwerkers van het eerste uur waren afkomstig uit het buurland. Duitse termen raakten daardoor in de mijn ingeburgerd. Woorden als ‘sjiech’ (dienst), ‘Fahrstieger’ (opzichter), ‘rutsch’ (schudgoot) en de mijnwerkersgroet ‘Glück Auf’ behoorden tot het gebruikelijke vocabulaire in de mijnen.

©Collectie Continium, 061901


Duits in de mijn

Taalproblemen

De gastarbeiders die de mijnbedrijven na 1945 in mediterrane landen wierven, hadden problemen met de taal in de mijnstreek. Er ontstonden communicatie- problemen in de pijler tussen de Nederlanders en immigranten, maar ook tussen de verschillende nieuwkomers. Het taalprobleem kreeg veel aandacht. Er werden Nederlandse taallessen gegeven door bijvoorbeeld Hongaarse leraressen aan de gastarbeiders. Waarschuwingsborden werden vertaald en de mijndirecties stelden ondergrondse tolken voor de nieuwe koempels aan.

Bron: Filmpje immigranten

Taalproblemen

Culturele verenigingen

Immigranten in de mijnstreek hadden de behoefte om elkaar op te zoeken. Daarom vormden ze etnische verenigingen. Vooral Polen en Slovenen bouwden al voor 1930 een bloeiend verenigingsleven op. Het belangrijkste doel was onderlinge steunverlening. Daarnaast speelden het stimuleren van de vaderlandsliefde en het behouden van de eigen taal, cultuur en identiteit een voorname rol.  

©Collectie Continium, 065142.01

Culturele verenigingen

Naar een eigen school

Buitenlandse arbeidsmigranten in de mijn gingen er door- gaans van uit om ooit terug te keren naar het vaderland. Ze vonden het belangrijk dat hun kinderen de moedertaal spraken. In 1929 ging in Brunssum een Poolse school van start. In Heerlen konden Italiaanse en Duitse kinderen naar een eigen school. Voor Sloveense kinderen was dat niet weggelegd. Ze hadden een eigen Sloveense onderwijzeres die pendelde tussen verschillende plaatsen in de mijnstreek om kinderen de taal te leren.

Foto: F. Wojciechowski, Weet je nog, koempel?

Naar een eigen school

Gezellenhuizen

Door de enorme toestroom van buitenlandse arbeidskrachten naar de mijnen ontstond er een groot tekort aan huisvesting. Veel van deze nieuwkomers waren jong en ongehuwd. Voor hen werden er gezellenhuizen gebouwd. Veel privacy was daar niet. De bewoners waren er ondergebracht in meerpersoonskamers. Voor het nuttigen van de maaltijd en voor recreatie waren er gemeenschappelijke zalen.

©Fotocollectie Continium, F4770

Gezellenhuizen

Culturele verschillen

Voor de arbeidsmigranten uit de landen rond de Middellandse Zee was het wennen in Limburg. Het werk was vreemd, de taal onbegrijpelijk en veel gewoonten en gebruiken waren anders. Zo was er aanvankelijk het nodige protest van Italiaanse en Spaanse mijnwerkers die in de gezellenhuizen typisch ‘Hollands’ eten kregen voorgezet. De Marokkaanse mijnwerkers hadden daarnaast een geloof dat in Limburg nagenoeg onbekend was. In de gezellenhuizen werd voor hen een speciale gebedsruimte ingericht.

©Fotocollectie Continium

Culturele verschillen

In de collecties zijn mooie objecten over de immigranten terug te vinden.

Van heinde en verre

Van heinde en verre©Collectie Continium, 064833

In de Limburgse mijnen speelden buitenlandse arbeiders een belangrijke rol.

In de loop van de twintigste eeuw wijzigden de herkomstgebieden van de buitenlandse arbeidsmigranten. Ook hun functie in de mijn veranderde. Sommige van de verenigingen die ze na hun komst in Limburg oprichtten, bleven tot op de dag van vandaag bestaan.

  • Artikel
  • 1 april 2014
  • door Simone Claessens

2 reactie(s)


Reacties

Mooi gepresenteerd en goed om

Mooi gepresenteerd en goed om ook eens de waarde van gastarbeiders positief te kunnen lezen in deze tijd.

Voor een project over

Voor een project over vluchtelingen met een aantal basisscholen zijn wij op zoek naar een vereniging van de 'gastarbeiders' waar de kinderen contact zouden kunnen opnemen voor interviews. Groet,
Derk Sassen

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Boek: Gezellenhuis De Dem

Boek: Gezellenhuis De Dem

  • nieuws
  • 18 mei 2017
Lavoro per voi

Lavoro per voi

  • foto
  • 1 november 2016
Lavoro per voi

Lavoro per voi

  • artikel
  • 1 november 2016