"Voorloopig in alle stilte', politieke delinquenten in de mijn

"Voorloopig in alle stilte', politieke delinquenten in de mijnMijn Willem-Sophia. Foto DeMijnen.nl

Annet Schoot Uiterkamp beschrijft in het Jaarboek 2017 van het SHCL de tewerkstelling van politieke delinquenten na de oorlog. Daarbij moeten we denken aan 'foute' Nederlanders en ex SS-ers.
In de Memoires van Frans Dohmen vertelt deze in 1986 aan Jan Spanjaard dat "die politieke delinquenten ...ons van het begin af aan bijzonder hoog (hebben) gezeten. Het was een stommiteit van de bovenste plank om mensen, die tijdens de oorlog fout of zeer fout waren geweest de keuze te geven om in de mijnen te werken en zodoende hun straf 'uit te zitten'. De mijnarbeid werd daardoor op een uiterst mensonwaardige manier omlaag gehaald."

Uit archiefonderzoek van Annet Schoot Uiterkamp blijkt deze tegenstand -zoals verwoord door Dohmen- tegen de tewerkstelling van politieke delinquenten in de mijn Willem-Sophia niet veel bewijs te zijn.

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog doemden twee grote problemen op.
Enerzijds moesten grote aantallen politieke gevangenen als NSB' ers, SS'ers en andere collaborateurs worden bewaakt en berecht. Anderzijds moest het land worden opgebouwd, terwijl er een tekort was aan alles.
Het Zuiden van Nederland was bij de oplossing van deze problemen een soort proeftuin. Het was immers een half jaar eerder bevrijd. En in die proeftuin kon men gemakkelijker zijn gang gaan dan na mei 1945. In Limburg werd het probleem van gevangen genomen mijnwerkers al heel snel gekoppeld aan het oplossen van het tekort aan personeel voorde kolenproductie. In januari 1945 probeerde men al politieke gedetineerden aan te trekken, eerder nog dan in België. Ging daar het initiatief uit van de regering, in Nederland namen de mijnen het voortouw. In augustus 1945 lukte het om politieke gevangenen in stilte aan te stellen. Mensen wisten er van, maar er werd geen ruchtbaarheid aangegeven.

Willem-Sophia als proeftuin 

De mijn Willem-Sophia speelde daarbij, misschien ongewild, een voortrekkersrol. Het kamp Spekholzerheide zat vol mijnwerkers en de koppeling lag daar voor de hand. Toen het daar eenmaal goed liep, kon men gemakkelijk de overstap maken naar uitbreiding, niet alleen met politieke gevangenen uit de streek, maar uit heel Nederland. Vanaf juni 1946 werd de tewerkstelling geformaliseerd en werden ook delinquenten uit andere beroepen aangetrokken die zich hiervoor vrijwillig opgaven. Ook dat is een verschil met België. Daar moesten sommige 'incivieken' verplicht in de mijn werken. In dit stadium blijkt niet dat mijnwerkers op grote schaal weerstand boden. Enkele vakbondsleiders maakten zich wel druk om het aanzien van het beroep, dat zou inboeten als gedetineerden werden ingeschakeld bij de kolenwinning. Van krachtig verzet was in 1945 echter geen sprake, al helemaal niet bij Frans Dohmen, de leider van de Nederlandse R.K.Mijnwerkersbond.
Het artikel in het Jaarboek 2017 van het SHCL concentreerde zich op het 'proefjaar'. In een vervolgonderzoek zullen de latere jaren aan de orde komen, waarin de aantallen tewerkgestelden groter werden en de samenstelling van de groep aanzienlijk veranderde.

Bovenstaande tekst is de conclusie van het artikel 'Voorloopig in alle stilte' tewerkstelling van politieke gevangenen in de mijn Willem-Sophia te Spekholzerheide (1945-1946). Het gehele artikel is te lezen in het Jaarboek 2017 van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg. Ad Knotter, Willibrord Rutten (red), Jaarboek 2017 van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg. WBooks Zwolle 2017 (pp.166-193)

Drs Annet Schoot Uiterkamp is research fellow van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg en werkt aan een proefschrift over tewerkstelling van politieke delinquenten in Limburgse mijnen.

DeMijnen.nl is WBooks en Willibrord Rutten van het SHCL grote dank verschuldigd voor het toestaan van het gebruik van de teksten.

  • Artikel
  • 27 april 2018
  • door Annet Schoot Uiterkamp

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Jaarboek Sociaal Historisch Centrum

Jaarboek Sociaal Historisch Centrum

  • artikel
  • 6 januari 2018