Een laatste portret van de Domaniale

Een laatste portret van de DomanialeDomaniale Mijn - Eugène Quanjel, olieverf op board, 1969 - Collectie Continium Discovery Center Kerkrade 065213 (140x140cm)

Op 29 augustus 2014 is het precies 45 jaar geleden dat bij de Domaniale Mijn in Kerkrade de laatste wagen antraciet naar boven kwam. Als object van de maand augustus is daarom gekozen voor een schilderij van deze oudste kolenmijn van Nederland, uit de collectie van het Continium in Kerkrade. Het werk is van de hand van Eugène Quanjel en dateert uit 1969, het laatste jaar dat de Hollendsje Koel in productie was.

Een creatieve duizendpoot

Na een niet afgemaakte HBS-opleiding op Rolduc kwam Eugène Jacques Willem Quanjel (Heerlen, 18 december 1897), zoon van een kantoorbeambte bij de Oranje-Nassau Mijnen, in 1912 als leerling-tekenaar terecht bij de Bouwdienst van Staatsmijnen in Heerlen. In 1914 verliet hij Staatsmijnen, op aanraden van zijn chef ir A.E. Dinger, en begon hij aan de driejarige vakopleiding bouwkunde aan de pas opgerichte Ambachtsschool in Heerlen. Later haalde hij nog onderwijsaktes voor (hand)tekenen.

Quanjels loopbaan als bouwkundig tekenaar startte bij de centrale van woningbouwverenigingen ‘Ons Limburg’. Vervolgens was hij in dienst bij de Oranje-Nassau Mijnen, waarvoor hij onder meer het badgebouw en de lampisterie van de Oranje-Nassau IV op de Heksenberg ontwierp. In oktober 1926 ging hij terug naar Staatsmijnen. Daar was hij als bouwkundige, vanaf 1948 in de functie van bouwkundig hoofdopzichter bij de afdeling Woningbeheer van Staatsmijn Maurits, betrokken bij de bouw van bedrijfspanden, woningen, wegen, parken, pleinen, spoorwegen en viaducten. Quanjels artistieke kwaliteiten vielen bij Staatsmijnen ook al snel op. En dus werd hij gevraagd om tentoonstellingen en stands voor het bedrijf in te richten, om optochten en drukwerk te ontwerpen en om beelden, muurschilderingen, glasdecoraties en schilderijen te maken. Zijn kunstwerken kregen een plaats in het bedrijf en de openbare ruimte. Begin 1963 hingen er in de beambtencasino’s van Staatsmijnen meer dan tachtig van Quanjels schilderijen.

Een laatste portret van de DomanialeDomaniale Mijn - Eugène Quanjel, olieverf op board, 1969 - Collectie Continium Discovery Center Kerkrade 065213 (140x140cm)

Naast zijn werk voor Staatsmijnen schilderde Quanjel in zijn vrije tijd in impressionistische stijl landschappen, stadsgezichten en portretten. Ook realiseerde hij beelden en glaswerk voor kerken en andere gebouwen. Zijn schilderijen waren te zien op verschillende exposities in binnen- en buitenland. Eugène Quanjel werkte tot op hoge leeftijd. Hij liet een zeer omvangrijk oeuvre na. Quanjel overleed in Heerlen op 12 maart 1998, ruim honderd jaar oud.

De Domaniale

Quanjel schilderde in 1969 een deel van het bovengrondse bedrijf van de Domaniale Mijn in Kerkrade. Boven de gebouwen van onder meer de kolenwasserij, de zeverij en de verlading torent in een wolk van damp en rook de stalen schachtbok uit van de schacht Willem II, gebouwd in 1927. Rechts daarachter zijn de contouren te zien van de in 1952 gerenoveerde toren van de schacht Willem I. Op de voorgrond is de parkeerplaats van de mijn afgebeeld.

De stijl is impressionistisch. Het werk is hoofdzakelijk opgebouwd uit groene tinten, waarvoor Quanjel een voorkeur had. De verf is met het paletmes in dikke streken aangebracht. Waarschijnlijk maakte Quanjel ter plekke een ruwe schets, en werkte hij het schilderij in zijn atelier verder uit.

Een laatste portret van de DomanialeLange tijd de skyline van Kerkrade. In de midden de stalen bok van schacht Willem II. (Fotocollectie Continium F0232)

Hollendsje Koel

Wellicht was Quanjel de laatste schilder die de Domaniale Mijn vastlegde, toen de mijn nog in bedrijf was. In 1969, het jaar dat hij het schilderij maakte, sloot de Domaniale. De bijnaam van de mijn, de Hollendsje Koel, ging terug tot 1815. In dat jaar kwamen de voormalige kolenmijnen van de abdij Rolduc, die in de Franse Tijd waren samengevoegd tot ‘mines domaniales’, in het bezit van de Staat der Nederlanden. De Franse naam, verwijzend naar de Dienst der Domeinen, de overheidsdienst die de mijnen beheerde, werd vernederlandst tot Domaniale Mijnen.

De Nederlandse Staat beheerde de mijn tot 1845, maar besloot toen om het kwakkelende bedrijf te verpachten aan een particuliere onderneming. Die pachtconstructie, zij het dat de pachter wel eens veranderde, bleef bestaan tot na de aankondiging van de mijnsluitingen in december 1965. Voor de toenmalige pachter, de NV Domaniale Mijnmaatschappij, was die aankondiging aanleiding het pachtcontract met de overheid op te zeggen. Tot de sluiting van de Domaniale op 29 augustus 1969 exploiteerde de Nederlandse Staat de Hollendsje Koel voor eigen rekening.

De Domaniale telde in 1923 het grootste aantal mijnwerkers uit zijn geschiedenis: ruim 3.500. De hoogste jaarproductie bereikte de mijn in 1933, toen ruim een miljoen ton steenkool, voornamelijk antraciet, naar boven werd gebracht.

Een laatste portret van de DomanialeDe losvloer van schacht Willem II in 1928 (Fotocollectie Continium F0314a)

Domaniale Mijn door Eugène Quanjel, olieverf op board, 1969
Collectie Continium Discovery Center Kerkrade 065213, (afmetingen 140 x 140 cm)
Object van de maand augustus 2014

Bronnen:

Harry Strijkers, Eugène Quanjel (1897-1998) Schilder, glaskunstenaar, beeldhouwer en ontwerper (Geleen/Heerlen 2008)

Sjaak Leunissen, ‘Eugène Quanjel, veelzijdig kunstenaar 1897-1998 (artikel op www.demijnen.nl)

Paul Geilenkirchen, ‘De liquidatie van de Domaniale Mijnmaatschappij – een moeizaam proces’ (artikel op www.demijnen.nl)

C.E.P.M. Raedts, De opkomst, de ontwikkeling en de neergang van de steenkolenmijnbouw in Limburg (Assen 1974)

F.A.M. Messing, Geschiedenis van de mijnsluiting in Limburg. Noodzaak en lotgevallen van een regionale herstructurering 1955-1975 (Leiden 1988)

  • Artikel
  • 1 augustus 2014
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Weltense mijnsporen

Weltense mijnsporen

  • artikel
  • 11 augustus 2017
De kiebel

De kiebel

  • foto
  • 15 juni 2017
De kiebel

De kiebel

  • foto
  • 15 juni 2017
Barbaraviering

Barbaraviering

  • nieuws
  • 13 november 2016
VNODIA 2016

VNODIA 2016

  • agenda
  • 19 november 2016