Barbara op het vaandel van een Joegoslavische vereniging in de mijnstreek

Barbara op het vaandel van een Joegoslavische vereniging in de mijnstreekVaandel J-Slovansko RK Drustvo Sv Barbare Eijgelshoven. Collectie Continium Kerkrade (061309)

De feestdag van de Heilige Barbara is 4 december. Een vaandel waarop de patroonheilige van de mijnwerkers prominent staat afgebeeld, is daarom een toepasselijk object van deze maand. Het vaandel komt uit de collectie van het Continium, maar zal van 5 december 2014 tot 28 juni 2015 te bewonderen zijn in een tentoonstelling in Museum Het Domein in Sittard. Onder de titel And the winner is … Barbara wordt aandacht besteed aan de beschermheiligen van de mijnwerkers. Maar ook de migrantengroepen die de verering van hun favoriete heilige mee naar Limburg hebben gebracht, komen aan bod. Beide thema’s komen samen in dit vaandel van een Joegoslavische vereniging in de Limburgse mijnstreek.

Slovenen naar de mijnstreek

Van heinde en verre kwamen arbeidsmigranten af op de werkgelegenheid in de nieuwe steenkolenmijnen in Limburg. Onder hen bevonden zich aan het begin van de twintigste eeuw al de eerste Slovenen. Naar verluidt kwamen de pioniers onder hen in 1905 uit Duitsland naar de streek rond Heerlen en Kerkrade. Mogelijk vormde de grote mijnwerkersstaking die dat jaar in het Ruhrgebied plaatsvond de reden van hun vertrek naar Limburg. Volgens mondelinge overlevering kwamen ook uit de regio Aken al voor de Eerste Wereldoorlog Slovenen naar Limburg, waar ze werk vonden bij de Domaniale Mijn in Kerkrade. Veel is over deze eerste Sloveense mijnwerkers in Limburg niet bekend. Dat komt ook omdat ze bij de Limburgse mijnen niet als ‘Slovenen’ werden geregistreerd. Er bestond geen Sloveense nationale staat. Etnische Slovenen hadden tot in 1918 het Oostenrijkse staatsburgerschap. Onder de ruim 400 mijnwerkers met een Oostenrijkse nationaliteit die eind 1913 bij de gezamenlijke Limburgse mijnen in dienst waren, bevonden zich dus ongetwijfeld de nodige etnische Slovenen.
Pas in 1918 werd het Sloveense grondgebied ingebracht in het toen opgerichte Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen. In 1929 werd dat het Koninkrijk Joegoslavië. Eind december van dat jaar werkten er in de Limburgse mijnen 1158 mijnwerkers met de Joegoslavische nationaliteit. De meesten van hen kwamen uit Slovenië.

Verenigingen

In de jaren 1920 nam het aantal Sloveense mijnwerkers in Limburg gestaag toe, vooral ten gevolge van wervingsacties van de Limburgse mijnen in Joegoslavië. In Limburg richtte de Sloveense gemeenschap tal van verenigingen op. De Heilige Barbara werd door veel van die verenigingen als schutspatroon aangenomen. Op de vlag of het vaandel dat de vereniging meestal liet maken, pronkte haar beeltenis. De eerste Sloveense Barbaravereniging in de Limburgse mijnstreek ontstond in Brunssum. De Sloveense missionaris Alojzij Pohar richtte de vereniging op 4 juli 1926 op. In zeven andere gemeenten in de mijnstreek volgde de Sloveense gemeenschap het voorbeeld uit Brunssum. In Eygelshoven werd de plaatselijke vereniging in 1927 opgericht. Toen de vereniging vermoedelijk in 1936 een vaandel liet vervaardigen, werd daarop de naam J-Slovansko RK Drustvo SV Barbare (Joegoslavische RK Barbaravereniging) aangebracht. Slovenië maakte toen immers al een aantal jaren deel uit van het Koninkrijk Joegoslavië.
Dergelijke Barbaraverenigingen hadden een belangrijke functie binnen de migrantengemeenschap. Ze waren voor arbeidsmigranten en hun gezinsleden een vertrouwde haven in een vreemde samenleving waarvan men, zeker in de eerste tijd, de taal en de gebruiken niet of nauwelijks kende. In de verenigingen werd een stukje vaderland gekoesterd. Men haalde herinneringen op aan thuis, zong volksliedjes, voerde traditionele dansen uit en speelde toneel. Feestdagen werden uitbundig gevierd.  Daarnaast zorgden de verenigingen voor materiële en immateriële hulp aan de leden. In geval van ziekte of werkloosheid bijvoorbeeld. Het uitgesproken katholieke karakter van de Barbaraverenigingen paste naadloos in de Limburgse samenleving van die tijd. De verenigingen waren dan ook graag geziene gasten bij processies en de viering van kerkelijke feesten. Op die manier droegen de verenigingen ook bij aan de integratie van de Sloveense/Joegoslavische bevolkingsgroep in de samenleving van de mijnstreek.
De economische crisis van de jaren 1930 trof het verenigingsleven van migrantengroepen in de mijnstreek hard. Vooral buitenlandse mijnwerkers werden ontslagen en in de meeste gevallen moesten zij terugkeren naar hun vaderland. Voor hun verenigingen in de Limburgse mijnstreek betekende hun vertrek een groot verlies aan leden. Verschillende verenigingen waren daardoor genoodzaakt hun activiteiten te beëindigen. Dat gold niet voor de Barbaravereniging in Eygelshoven. De periode van crisis en oorlog was weliswaar moeilijk, maar aan het eind van jaren 1940 krabbelde de vereniging op. Ze bleef bestaan tot in de jaren 1960. Door afnemende belangstelling van de tweede generatie Slovenen in Limburg in een eigen verenigingsleven stierf de vereniging in Eygelshoven in die jaren een stille dood.Barbara op het vaandel van een Joegoslavische vereniging in de mijnstreekUniformjas met bijbehorende sjerp van de Barbaravereniging. Collectie Continium

Het vaandel 

Centraal op de voorzijde van het vaandel is Sint Barbara afgebeeld met haar attributen. Dat zijn de kelk, als symbool van haar martelaarschap, het zwaard, dat verwijst naar haar marteldood door onthoofding en de toren. Volgens haar legende had ze in die toren opgesloten gezeten, mogelijk als straf voor haar bekering tot het christendom.
Links van het ovaal waarin de beeltenis van Barbara is geplaatst, bevindt zich de Nederlandse vlag, rechts de Sloveense. De kleuren van de Joegoslavische vlag (blauw, wit en rood) zijn aangebracht in het schild aan de bovenzijde van het vaandel. In de benedenhoek is een mijnlamp geborduurd met daarboven het traditionele symbool van de mijnbouw: de gekruiste Schlägel und Eisen.
Op de achterzijde van het vaandel is een tekst in het Sloveens aangebracht: Moli in Delaj (bid en werk).Barbara op het vaandel van een Joegoslavische vereniging in de mijnstreekVaandel J-Slovansko RK Drustvo Sv Barbare Eijgelshoven (voorzijde) Collectie ContiniumBarbara op het vaandel van een Joegoslavische vereniging in de mijnstreekVaandel J-Slovansko RK Drustvo Sv Barbare Eijgelshoven (achterzijde) Collectie Continium

Vaandel J-Slovansko RK Drustvo Sv Barbare Eijgelshoven
Vervaardiger onbekend (1936)
Collectie Continium Kerkrade (061309)
Afmetingen: 134 x 130 cm
Object van de maand december 2014

Serge Langeweg
Continium Discovery Center Kerkrade
november 2014

Bronnen:
Milena Mulders, Met de buik het brood achterna. Mijn Sloveense geschiedenis (Amsterdam 2009)
Ad Knotter (red), Mijnwerkers in Limburg. Een sociale geschiedenis (Nijmegen 2012)

  • Artikel
  • 1 december 2014
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

And the winner is....Barbara

And the winner is....Barbara

  • nieuws
  • 28 november
‘Batik-werk in 7 kleuren’

‘Batik-werk in 7 kleuren’

  • artikel
  • 11 april 2017
Barbaraviering

Barbaraviering

  • nieuws
  • 13 november 2016