Houwersdiploma

HouwersdiplomaHouwersdiploma W. Duszynski (1951) Collectie Continium Discovery Center (061259)

De Limburgse mijnen bouwden in de loop van de tijd een stelsel van bedrijfsopleidingen op. Een van de belangrijkste daarvan was de opleiding tot houwer. Een houwer kon zich een volleerd mijnwerker noemen. Wie het houwersexamen met goed gevolg aflegde, kreeg een officieel diploma. Het houwersdiploma dat W. Duszynski in december 1951 behaalde op de mijn Willem-Sophia, is het object van de maand juni. Het diploma komt uit de collectie van het Continium in Kerkrade.

Mechanisatie

De start van de houwersopleiding aan het eind van de jaren 1920 was een reactie op de toegenomen mechanisatie van de ondergrondse mijnarbeid. Van oudsher waren de belangrijkste gereedschappen van de mijnwerker de hak en de schop. De steenkool werd losgehakt en uit de pijler geschept. Dat gebeurde in kleine ploegen. Nieuwe mijnwerkers leerden in de dagelijkse ondergrondse praktijk al doende het vak van ervaren houwers bij wie ze in de ploeg waren ingedeeld. Als iemand naar het oordeel van zijn ploegbaas en zijn opzichter over de vereiste kwalificaties beschikte, werd hij bevorderd tot houwer. Omstreeks 1920 begon dat te veranderen. In het ondergrondse bedrijf deden nieuwerwetse machines als de schudgoot en de afbouwhamer hun intrede. Die machines stelden andere eisen aan de mijnwerkers. Bovendien veranderden de nieuwe machines de ondergrondse arbeidsorganisatie. Die werd grootschaliger en bood minder mogelijkheden om in de praktijk kennis en kunde op nieuwe mijnwerkers over te brengen. In 1927 begon Staatsmijnen met een houwersopleiding, die werd afgesloten met een examen. Laura en Vereeniging volgde dat voorbeeld in 1929. De overige mijnbedrijven gingen daartoe in de jaren dertig over. De cao van 25 juli 1938 stelde het bezit van een houwersdiploma verplicht voor bevordering tot houwer. De minimumleeftijd waarop die bevordering kon plaatsvinden, werd op 23 jaar gesteld.HouwersdiplomaHouwersdiploma W. Duszynski (1951) Collectie Continium Discovery Center (061259)

Een moeizaam begin 

Veel stelde de houwerscursus aanvankelijk echter niet voor. Als voorbereiding op het examen moesten de cursisten (hulphouwers) twee of drie maanden werken onder begeleiding van een ervaren houwer. Die leerde hen de afbouwhamer te hanteren, de schudgoot om te leggen en stijlen te plaatsen. Aandacht voor theoretische zaken was er nauwelijks. Zoals voorheen werd aangenomen dat voor een houwersfunctie vooral ervaring nodig was. Naast de praktische training gaven de particuliere mijnen twaalf theoretische lessen. Dat werd voldoende geacht. Zover ging Staatsmijnen niet. Daar ging men er vanuit dat de leesjongensopleiding die sinds 1928 bestond, in principe voldoende theoretische basiskennis voor het houwersexamen leverde. Aan de houwers-in-opleiding bood men slechts een schriftelijke theoretische cursus aan. Die was echter niet verplicht en slechts de helft van de cursisten nam zich de moeite de lessen uit te werken.
De houwersexamens werden aanvankelijk twee keer per jaar afgenomen op de mijn waar de kandidaten werkten. De examencommissie bestond uit een ondergrondse beambte en een arbeider, aangewezen door de bedrijfsleiding, onder voorzitterschap van een gedelegeerde van het Staatstoezicht op de Mijnen. Het examen kende een praktisch en een theoretisch gedeelte.

De opleiding gemoderniseerd 

In 1947 werd de houwersopleiding op een andere en meer formele leest geschoeid. Vanuit de Mijnindustrieraad werd een ‘Commissie van Toezicht op de opleiding en het examen ter verkrijging van het houwersdiploma’ ingesteld. Die stelde de exameneisen en de vooropleiding vast. De mijnwerker moest eerst drie à vier jaren in het ondergrondse bedrijf hebben gewerkt als sleper en hulphouwer. Pas op 22- of 23-jarige leeftijd werd hij oud genoeg geacht om tot het houwersexamen te worden toegelaten. De voorbereiding op het examen duurde een half jaar. Alle facetten van de mijnarbeid kwamen aan de orde: de kolenwinning (afbouw), de voorbereidingswerken en het steenwerk. De houwer-in-opleiding kon een specialisatie kiezen. Die werd op het diploma vermeld. Houwer Duszynski had gekozen voor de afbouw.
De praktische instructie kregen de kandidaten van ervaren meester-houwers of opzichters.
Voor de theorielessen kwamen er speciale cursusboeken, zoals Wat de houwer moet weten. De mijnbouwkunde werd daarin helder uitgelegd, rijk geïllustreerd met tekeningen, schematische afbeeldingen en foto’s. Om het studeren te vergemakkelijken werd elk hoofdstuk afgesloten met soms tientallen repetitievragen. Wie die vragen vlot kon beantwoorden, kon er zeker van zijn dat hij de lesstof grondig beheerste.
HouwersdiplomaCursusboek voor de houwersopleiding. (Collectie Continium) HouwersdiplomaIn het voorwoord van het cursusboek werd duidelijk gewezen op de verantwoordelijkheden van de houwer. (Collectie Continium) HouwersdiplomaRepetitievragen bij het hoofdstuk over de mechanische kolenwinning. (Wat de houwer moet weten; Collectie Continium) HouwersdiplomaIn het cursusboek was er veel aandacht voor veilig werken. (Wat de houwer moet weten; Collectie Continium)

Een examencommissie met vertegenwoordigers van de mijn nam ook na 1947 het praktische en theoretische gedeelte van het examen af. De geslaagden kregen tijdens een feestelijke bijeenkomst het begeerde houwersdiploma. Het blad Steenkool publiceerde foto’s van de geslaagde houwers, voor de gelegenheid gestoken in het zondagse pak.
De foto van de groep waartoe houwer Duscynski behoorde, verscheen in maart 1952 in Steenkool. Opvallend is dat in zijn lichting verschillende van de nieuwe houwers een Poolse naam droegen.
Houwersdiplomae groep kersverse houwers van de Willem-Sophia, waaronder W. Duszynski. (Steenkool maart 1952)
HouwersdiplomaOnder de geslaagde houwers de nodige Poolse namen. (Steenkool maart 1952)
Waren zij wellicht na de Tweede Wereldoorlog door de mijnen gerekruteerd uit groepen displaced persons in Duitsland of voormalige militairen van het Poolse leger dat had meegevochten bij de bevrijding van Nederland? Het is bekend dat in de jaren 1947 en 1948 ongeveer 2000 Polen en andere Oost-Europeanen in de Limburgse mijnen zijn terecht gekomen, waaronder een contingent bij de Willem-Sophia. Was een aantal van hen eind 1951 toe aan het houwersexamen?
In 1960 vond een grote reorganisatie van de interne bedrijfsopleidingen van de mijnen plaats. Voortaan begon de houwersopleiding op het moment dat de mijnwerker voor het eerst ondergronds ging. De mijnwerker doorliep in drie à drieënhalf jaar de functies van leerlinghouwer en hulphouwer. Op 21- of 22-jarige leeftijd kon de hulphouwer het houwersexamen afleggen. Ook kreeg de houwersopleiding na 1960 een meer technisch karakter, met aandacht voor de laatste ontwikkelingen in de ondergrondse mechanisatie, zoals de bediening, het onderhoud, monteren en demonteren van de schaafinstallaties, transporteurs en wandelondersteuningen.
De laatste houwersdiploma’s werden in 1974 uitgereikt aan een groep van elf mijnwerkers. Onder hen waren tien mijnwerkers van Marokkaanse afkomst.

Houwersdiploma W. Duszynski (1951)
Collectie Continium Discovery Center Kerkrade (061259)
Object van de maand juni 2015

Serge Langeweg
Continium Discovery Center Kerkrade
juni 2015

Bronnen:
Rob Wolf, ‘De vakopleiding’ In: Jac van den Boogard, Roelof Braad, Ben Gales, e.a.  (red.), Onder de rook van de mijn. Het leven van de mijnwerker in Zuid-Limburg (Zwolle 2011) 83-103
Ad Knotter (red.), Mijnwerkers in Limburg. Een sociale geschiedenis (Nijmegen 2012)
Serge Langeweg, Mijnbouw en arbeidsmarkt in Nederlands-Limburg. Herkomst, werving, mobiliteit en binding van mijnwerkers tussen 1900 en 1965 (Hilversum 2011).

  • Artikel
  • 5 juni 2015
  • door Serge Langeweg

1 reactie(s)


Reacties

W(illem) Bertram, een van de

W(illem) Bertram, een van de houwers op de foto, zou op 18 augustus 1955 betrokken raken bij een instorting in de Willem Sophia op de 217m verdieping. Het verhaal van de miraculeuze redding van de gebroeders Willem en Huub Bertram en Piet Schoormans is te lezen in Frans Pilipiec, Herinneringen aan de mijn Willem-Sophia (manuscript, uitgegeven 2007) en op DeMijnen.nl op de pagina "Jonge, ich maach uch al der tönnel drueg"

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Vaandelwijding in Schinnen

Vaandelwijding in Schinnen

  • artikel
  • 1 maart 2017