Een nieuwe toekomst, een goed bestaan

Een nieuwe toekomst, een goed bestaanWervingsaffiche Willem-Sophia, 1953. Detail. Collectie Continium Discovery Center Kerkrade (064088)

De Limburgse mijnen waren de motor van de Nederlandse wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. De kolenproductie moest omhoog en daarvoor waren mijnwerkers nodig. Via wervingsacties probeerden de mijnen jonge mannen te interesseren voor een baan in de kolenwinning. Ze werden gelokt met slogans als ‘een nieuwe toekomst, een goed bestaan’. Een wervingsaffiche met die leus is het object van de maand augustus 2015. Het affiche komt uit de collectie van het Continium in Kerkrade.

Dringend gevraagd: mijnwerkers

Onmiddellijk na de bevrijding was het personeelstekort van de Limburgse mijnen groot. Tijdens de oorlog hadden duizenden arbeidskrachten hun toevlucht in de mijnbouwsector gezocht, omdat ze als mijnwerker dwangarbeid in Duitsland ontliepen. Ondergrondse mijnwerkers waren vrijgesteld van die gedwongen Arbeitseinsatz. Na de bevrijding namen velen van hen ontslag om hun oorspronkelijke vak weer op te nemen. Andere mijnwerkers namen dienst in het leger en werden oorlogsvrijwilliger. Een gedwongen karakter had het vertrek van Rijksduitsers, NSB-ers en (vermeende) collaborateurs. Zij werden voorlopig niet meer op de mijn toegelaten.
Door dit vertrek van duizenden arbeidskrachten moesten de mijnen dringend op zoek naar nieuwe mijnwerkers. Tussen 1946 en 1948 wierven de Limburgse mijnen zogenaamde displaced persons, ontheemden uit Polen en andere Oost-Europese regio’s die na de oorlog niet meer terug naar huis konden. In 1948 en 1949 werden ook de eerste naoorlogse Italiaanse gastarbeiders geworven. Maar het meest verwachtten de mijnen van wervingsacties in Limburg en de rest van Nederland.Een nieuwe toekomst, een goed bestaanDe Willem-Sophia in Spekholzerheide omstreeks 1950 (Fotocollectie Continium Kerkrade, F0826)

Affiches en advertenties 

In samenwerking met de gewestelijke arbeidsbureaus zetten de mijnen wervingscampagnes op. In regionale kranten in Limburg, maar ook in de noordoostelijke provincies van het land verschenen advertenties, waarin jonge mannen in de leeftijd tussen 18 en 30 jaar werden gelokt met kreten als ‘Er is werk voor u’ of ‘Kom naar Limburg’, waar een zekere baan in de mijnbouw zou wachten.
Een nieuwe toekomst, een goed bestaanAdvertentie in De Heerenveensche Koerier, 1 december 1951 (www.delpher.nl)Een nieuwe toekomst, een goed bestaanAdvertentie in de Friese Koerier, 8 januari 1955 (www.delpher.nl)
Ook via affiches werden sollicitanten opgeroepen. De positieve kanten van het beroep van mijnwerker werden ook daarop breed uitgemeten. Mijnarbeid werd omschreven als een interessant, echt mannelijk beroep met hoog loon, goede sociale voorzieningen, een pensioen op relatief jonge leeftijd, extra distributiebonnen voor de aanschaf van allerlei goederen die vlak na de oorlog nog niet vrij verkrijgbaar waren en een ruim verlof. Andere affiches  verwezen naar de wens van veel Nederlanders na de oorlog om te emigreren en elders een nieuwe toekomst op te bouwen. ‘Emigreer in eigen land’ werd door de mijnen als alternatief aangeboden. Ook in eigen land zou een nieuwe toekomst en een goed bestaan te vinden zijn, en wel in de kolenwinning.
In plaatselijke cafés en zaaltjes belegden de mijnen voorlichtingsbijeenkomsten voor geïnteresseerden. Daar was een wervingsteam aanwezig, bestaande uit een vertegenwoordiger namens de directie van de mijnen, een ondergronds mijnwerker en een medewerker van het arbeidsbureau. De toehoorders werd ‘een volledig beeld van de mijnen en van de omstandigheden waaronder de mijnwerkers de kolen delven’ in het vooruitzicht gesteld.
Een nieuwe toekomst, een goed bestaanWervingsaffiche, omstreeks 1950 (Collectie Continium Kerkrade, 065259)

Willem-Sophia 

Ook de mijn Willem Sophia in Spekholzerheide (Kerkrade-West) had dringend nieuwe mijnwerkers nodig. Deze mijn was begin jaren vijftig met ongeveer 2000 mijnwerkers het kleinste mijnbedrijf in Limburg. De mijn liet in 1953 bij Reclamebureau Talsma in Amsterdam een speciaal wervingsaffiche ontwerpen. Dat was bestemd om in arbeidsbureaus te worden opgehangen. De 36-jarige Pierre Essers uit Kerkrade, werkzaam als instructeur op de Ondergrondse Vakschool (OVS) van de Willem Sophia, stond model voor de lachende mijnwerker die prominent op het affiche werd afgebeeld.Een nieuwe toekomst, een goed bestaanWervingsaffiche Willem-Sophia, 1953 Collectie Continium Discovery Center Kerkrade (064088)

Wisselend succes 

De Nederlandse wervingsacties van de mijnen kenden een wisselend succes. In jaren dat er in andere bedrijfstakken veel vraag naar arbeidskrachten was, vielen de wervingsresultaten van de mijnen tegen. Omgekeerd schoten de aanmeldingen voor mijnarbeid omhoog als het elders slechter ging.
Bovendien speelde de woningnood in de mijnstreek de mijnen parten. Mijnwerkers die elders in Nederland werden geworven, moesten worden ondergebracht in gezellenhuizen, waar de heimwee snel kon toeslaan. Om die reden keerde menig mijnwerker weer snel naar zijn streek van herkomst terug.
Vanaf 1955 was het duidelijk dat de Limburgse en Nederlandse arbeidsmarkt tekort schoot bij het leveren van voldoende mijnwerkers. De Limburgse mijnen zagen zich genoodzaakt vrijwel permanent gastarbeiders te gaan werven in landen rond de Middellandse Zee. Op een enkele korte periode na, zou werving in het buitenland tot aan de sluiting van de mijnen noodzakelijk blijven om het personeelsbestand op peil te houden. Al bleef het personeelsbestand steeds in grote meerderheid van Nederlandse en zelfs Limburgse komaf.
Een nieuwe toekomst, een goed bestaanWervingsaffiche, omstreeks 1948 (weet je nog, koempel. De mijnen in Limburg, deel 9 (Zwolle 2004), p 224.

Wervingsaffiche Willem-Sophia, 1953
Collectie Continium Discovery Center Kerkrade (064088)
(afmetingen 113 x 80 cm)
Object van de maand augustus 2015

Serge Langeweg
Continium Discovery Center Kerkrade
augustus 2015

Bron;
Serge Langeweg, Mijnbouw en arbeidsmarkt in Nederlands-Limburg. Herkomst, werving, mobiliteit en binding van mijnwerkers tussen 1900 en 1965 (Hilversum 2011)

  • Artikel
  • 21 augustus 2015
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Vaandelwijding in Schinnen

Vaandelwijding in Schinnen

  • artikel
  • 1 maart 2017