Vaandel uit de Vrank

Vaandel uit de VrankVaandel van de Rooms-Katholieke Mijnwerkersbond, afdeling Heerlen III Vrank, 1933. Collectie Continium (052083)

De feestdag van de Heilige Barbara wordt gevierd op 4 december. Na de Tweede Wereldoorlog hadden mijnwerkers die dag vrij. Barbara was immers hun patroonheilige. Haar beeltenis prijkte op schilderijen, vlaggen en vaandels. Ook op het vaandel van de RK Mijnwerkersbond uit de kolonie Vrank in Heerlen is Barbara afgebeeld. Het vaandel, uit de collectie van Continium in Kerkrade, is het object van de maand december 2015.

Woningbouw

Tussen 1899 en 1928 openden 11 nieuwe mijnen in Limburg. De werkgelegenheid voor mijnwerkers steeg in die jaren sterk. Waren er in 1899 nauwelijks 900 banen in de Limburgse mijnbouw, dertig jaar later waren dat er al 35.000. Van heinde en verre kwamen arbeidsmigranten op de werkgelegenheid in de mijnen af. Woningbouw voor al die nieuwkomers was noodzakelijk. In de eerste drie decennia van de twintigste eeuw werden in de mijnstreek ongeveer 15.000 woningen voor mijnwerkersgezinnen gebouwd. Nieuwe wijken, koloniën, verrezen in de buurt van de mijnen, en vaak aan de rand van bestaande dorpen, gehuchten of buurtschappen. Een van die buurtschappen was Vrank, behorend tot de gemeente Heerlen, en gelegen tussen Heerlen en Hoensbroek ten zuiden van de Caumerbeek aan de Beersdalweg.

Vrank 

In 1925 werd ten zuiden van de Beersdalweg de kolonie Vrank gebouwd. De woninggroep telde 100 woningen. De mijnwerkerswijk werd gebouwd door de woningbouwcentrale Ons Limburg, in opdracht van de Stichting Thuis Best. Thuis Best was een organisatie, deels gefinancierd door de mijnen, die huurwoningen voor mijnwerkers beheerde. De nieuwe woningen in Vrank waren bestemd voor mijnwerkers van de Oranje-Nassau Mijn I.

RK Mijnwerkersbond 

Op 1 oktober 1933 werd in de kolonie Vrank een afdeling opgericht van de Rooms-Katholieke Mijnwerkersbond. Dat was de belangrijkste vakbond voor mijnwerkers, die in de jaren 1930 tien- à twaalfduizend leden telde. Organisatorisch was de mijnwerkersbond verdeeld in afdelingen. In plaatsen waar veel mijnwerkers woonden, zoals in Heerlen, waren er meerdere afdelingen. De plaatselijke afdeling in Vrank werd bekend als afdeling Heerlen III, Vrank.
In 1947 werd de naam RK Mijnwerkersbond gewijzigd in Nederlandse Katholieke Mijnwerkersbond. Vaandel uit de VrankVaandel van de Rooms-Katholieke Mijnwerkersbond, afdeling Heerlen III Vrank, 1933?. Collectie Continium (052083)

Vaandelfabrikant 

Waarschijnlijk bij de oprichting, of vrij snel daarna, liet de afdeling Vrank van de RK Mijnwerkersbond een vaandel ontwerpen. Het werd vervaardigd door de firma C.M. van Diemen, vaandel- en vlaggenfabrikant uit Dordrecht. Het bedrijf genoot landelijke bekendheid en ontwierp vlaggen en vaandels voor honderden verenigingen en organisaties. Vaandel uit de VrankDe ontwerptekening van het vaandel door C.M. van Diemen in Dordrecht. (Beeldbank Regionaal Archief Dordrecht)
De ontwerptekening van het vaandel voor de afdeling Vrank bleef bewaard in het bedrijfsarchief, dat momenteel is gedeponeerd in het Regionaal Archief Dordrecht.
Van Diemen ontwierp ook vlaggen en vaandels voor andere Limburgse afdelingen van mijnwerkersvakbonden. Zoals voor de afdelingen Brunssum en Voerendaal van de Algemene Nederlandse Mijnwerkersbond en voor de afdelingen Maastricht en Susteren van de Christelijke Mijnwerkersbond. Daarnaast maakte Van Diemen ontwerpen voor vlaggen en vaandels van diverse Limburgse (mijnwerkers)verenigingen. De vaandelfabrikant ontwierp bijvoorbeeld de vlag van het muziekkorps van de mijn Willem-Sophia in Kerkrade-Spekholzerheide.Vaandel uit de VrankC.M. van Diemen ontwierp ook vlaggen voor het muziekkorps van de Willem-Sophia. (Beeldbank Regionaal Archief Dordrecht)
Het vaandelatelier was in 1890 door Cornelis Marie van Diemen (1863-1930) begonnen als fourniturenwinkel. In 1904 komt achter de naam van Van Diemen voor het eerst de toevoeging ‘vaandelfabrikant’ voor. Naar verluidt werden klanten door de eigenaar thuis bezocht, waar ze konden kiezen uit een scala aan ontwerpen en materialen die Van Diemen in dozen bij zich had. Na de dood van Cornelis van Diemen zette zijn zoon Leendert het bedrijf voort.
In de jaren dertig werkten er een stuk of vijf meisjes en vrouwen in het atelier in Dordrecht. Het maken van een vaandel was een tijdrovend en specialistisch karwei. Goedkoop kon dat niet zijn. In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog kostte een vaandel, afhankelijk van het ontwerp en de toegepaste materialen en technieken, tussen de 500 en 1000 gulden.
De firma Van Diemen heeft bestaan tot september 1977.

Barbara

Prominent op het rood fluwelen vaandel is in een medaillon de Heilige Barbara afgebeeld. In haar rechterhand houdt de heilige een palmtak, symbool van haar martelaarschap. Volgens de legende zou de koningsdochter Barbara zijn onthoofd als straf voor haar bekering tot het christendom. Vóór haar terechtstelling, die haar eigen vader met het zwaard voltrok, had Barbara zich een tijdje schuil gehouden in een toren. Ook de toren is daarom een attribuut, waarmee Barbara vaak wordt afgebeeld. Op het vaandel houdt Barbara de toren in haar linkerhand. De toren heeft drie ramen: een verwijzing naar de Heilige Drievuldigheid: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.
Sinds het begin van de twintigste eeuw werd Barbara als schutspatroon door de mijnwerkers in Limburg vereerd. Die verering werd waarschijnlijk  door mijnwerkers uit Duitsland in Limburg geïntroduceerd.Vaandel uit de VrankBestuur en leden van de RK Mijnwerkersbond afdeling Vrank poseren met hun vaandel. (Collectie Continium Kerkrade)Vaandel uit de VrankDe vaandeldrager met zijn vaandel. (Collectie Continium Kerkrade)

Vaandel van de Rooms-Katholieke Mijnwerkersbond, afdeling Heerlen III Vrank
C.M. van Diemen, Dordrecht (1933?)
Collectie Continium discovery center Kerkrade (052083)
(afmetingen 165 x 82 cm)
Object van de maand december 2015

Serge Langeweg
Museumplein Limburg, Kerkrade
december 2015

Bronnen:
Ad Knotter (red.), Mijnwerkers in Limburg. Een sociale geschiedenis (Nijmegen 2012)
Remigius Dieteren, Mens en mijn. Een halve eeuw strijd, groei en bloei van de Nederlandse Katholieke Mijnwerkersbond (Heerlen 1953)
H. Duursma en H.D. Hondius, Inventaris van de archieven van de Algemeene Bond van Christelijke Mijnwerkers in Nederland te Heerlen (1908-1940) en de Nederlandse Katholieke Mijnwerkersbond (NKMB) en voorgangers te Heerlen (1907-1975) (Maastricht 2004)
Sociaal Historisch Centrum voor Limburg, Archief Nederlandse Katholieke Mijnwerkersbond (EAN 65), inv.nr. 462 (oprichtingsdata afdelingen)

http://www.psalm150.nl/joomla/index.php/vereniging/historie/58-vaandel

http://beeldbank.regionaalarchiefdordrecht.nl/index.cfm?fuseaction=search.doquery&sortfield=&issimplesearch=true&value2=&yearbegin=&field2=&tohistory=0&yearend=&op2=&op1=&op3=&startrow=320&value1=vaandel&field1=HD%5FALLANDCOMMENTS&value3=&field3=

  • Artikel
  • 3 december 2015
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Weltense mijnsporen

Weltense mijnsporen

  • artikel
  • 11 augustus 2017
‘Batik-werk in 7 kleuren’

‘Batik-werk in 7 kleuren’

  • artikel
  • 11 april 2017