Portret van mijningenieur Antoon Bergstein

Portret van mijningenieur Antoon BergsteinGeorge Tielens, portret van mijningenieur Antoon Bergstein, 1946. Collectie Continium discovery center (065192)

Martin Joseph Antonius (Antoon) Bergstein werd op 24 april 1897 in Kerkrade geboren, als zoon van een koopman in manufacturen, koloniale waren en huishoudelijke artikelen. Antoon Bergstein ging naar het gymnasium op Rolduc in zijn geboorteplaats en vertrok na zijn eindexamen naar Delft. Daar behaalde hij in 1921 op de Technische Hogeschool zijn diploma als mijnbouwkundig ingenieur.

Een leven in dienst van de Staatsmijnen

Op 1 september 1921 trad Bergstein in dienst bij Staatsmijnen. Hij zou het bedrijf zijn hele carrière van ruim 40 jaar trouw blijven. Hij begon als aspirant adjunct-ingenieur bij de Emma en de Hendrik, maar vanaf 1925 speelde zijn loopbaan zich voornamelijk af op Staatsmijn Maurits in Geleen. Hij werd daar betrokken bij de inbedrijfstelling van deze grote en moderne mijn. Al voor de Tweede Wereldoorlog klom Antoon Bergstein er op tot chef ondergronds bedrijf.Portret van mijningenieur Antoon BergsteinAntoon Bergstein, vóór 1950 (Fotocollectie DSM)
De bezettingsjaren waren moeilijk voor Bergstein. Bij het Britse vergissingsbombardement op Geleen van 5 oktober 1942 werd zijn woonhuis geheel verwoest. Nog geen jaar later kwam hij in conflict met het Duitse Beheer over de Limburgse mijnen. Naar Duits oordeel bleef de kolenproductie van Staatsmijn Maurits achter bij de verwachtingen en Bergstein werd daarvoor verantwoordelijk gehouden. Hij werd gedwongen zijn functie neer te leggen. De rest van de oorlog leefde hij ondergedoken in Nijmegen.
Onmiddellijk na de bevrijding keerde hij terug naar de Maurits, waar hij in 1945 de in diskrediet geraakte ingenieur Jacob Bakker als hoofdbedrijfsingenieur opvolgde. In die functie kreeg Bergstein de algemene leiding over Staatsmijn Maurits. Een jaar later vierde hij op feestelijke wijze zijn zilveren dienstjubileum bij Staatsmijnen. Portret van mijningenieur Antoon BergsteinOp 19 april 1950 werd Antoon Bergstein benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau (Steenkool, 15 mei 1950)Portret van mijningenieur Antoon BergsteinHbi Bergstein onthult op 2 juli 1951 het Barbaramonument voor de hoofdingang van de Sm. Maurits. Fotocollectie Demijnen.nl/DSMEr waren toespraken, muziek van het Harmonieorkest van de Maurits en het beambtenzangkoor, en een drukbezochte receptie. Bij die gelegenheid bood het gezamenlijke personeel van de Maurits hem een prachtig glas-in-loodraam aan met de heilige Barbara als centrale figuur. Het raam was een werkstuk van de glazenier Jacques Verheijen uit Echt. Ook het olieverfportret dat George Tielens schilderde, was een geschenk bij dat jubileum.Portret van mijningenieur Antoon BergsteinGeorge Tielens, portret van mijningenieur Antoon Bergstein, 1946. Collectie Continium discovery center (065192)
De laatste stappen in zijn carrière bij Staatsmijnen zette Bergstein aan het eind van de jaren vijftig. In 1957 werd hij belast met de algemene leiding van de Emma, de Maurits en de Beatrix; twee jaar later volgde zijn promotie tot directeur Mijnbedrijven.
Op 1 januari 1962 ging ingenieur Bergstein met pensioen, maar tot mei 1963 bleef hij als adviseur betrokken bij de aanleg van de Beatrix, de staatsmijnzetel die nooit in productie werd genomen.Portret van mijningenieur Antoon BergsteinHbi Bergstein (links) drukt hoofdingenieur J.P.A. Dresen (SM Emma) bij de verbinding Maurits en Emma. Foto DeMijnen.nl/DSM
Antoon Bergstein overleed op 29 november 1985 in Sittard.

George Tielens, autodidact

De portrettist van Antoon Bergstein was de kunstenaar George Tielens (Venlo 1888 – Sittard 1950). Tielens was in 1946, toen hij de hoofdbedrijfsingenieur vereeuwigde, een bekende stadsfiguur in zijn woonplaats Sittard. Zijn bekendheid dankte hij aan de verkoop van vele schilderijen en aan de schilderlessen die hij in de stad gaf.
Het is hoogst onzeker of Tielens in zijn jonge jaren een professionele artistieke opleiding genoot. Naar het zich laat aanzien was hij autodidact. Na allerlei omzwervingen door Nederland en verschillende kortstondige baantjes, vestigde Tielens zich met zijn gezin in 1929 in Sittard. Daar koos hij eindelijk, ruim 40 jaar oud, voor zijn grote passie: schilderen. De rest van zijn leven voorzag hij met zijn kunst in het levensonderhoud van zichzelf en zijn gezin. Omdat hij van zijn kunst moest leven, was hij afhankelijk van opdrachten en van de verkoop van zijn vrije werk op exposities. Dat betekende ook dat hij wat thema’s en stijl betreft concessies moest doen. Hij was gebonden aan de wensen van zijn opdrachtgevers en de vraag van de markt.
Die opdrachten kwamen aanvankelijk van de kerk. Tussen 1929 en 1934 kreeg hij monumentale opdrachten voor wandschilderingen en glas-in-loodramen voor kerken in onder meer Spaubeek, Nuth, Vaesrade, Lindenheuvel en Beek. In zijn latere jaren was hij vooral afhankelijk van kleinere opdrachten voor gelegenheidswerk bij jubilea of andere feestelijkheden. Antoon Bergstein was een van vele bekende en minder bekende personen van wie portretten door Tielens op doek werden vastgelegd. Tielens schilderde zijn portetten het liefst naar model, maar als het niet anders kon, werkte hij van foto’s. Dat laatste is naar verluidt ook bij het portret van Bergstein gebeurd. De hoofdbedrijfsingenieur hield niet van poseren. Tot de bekende Limburgers die door Tielens werden geportretteerd horen de hoofdaalmoezenier van sociale werken in de Mijnstreek, mgr. dr. Henri Poels (1935) en de bisschop van Roermond mgr. Gulielmus Lemmens (1937).
In de portretkunst lag in het algemeen Tielens’ grootste talent. Het maken van portretten was zijn belangrijkste bron van inkomsten. Zijn grote passie waren echter stillevens, landschappen met boerderijen en dorpsgezichten die hij in een realistische stijl schilderde. In zijn carrière van ongeveer twintig jaar bouwde Tielens een enorm oeuvre op. Het grootste deel van dat werk bevindt zich in particuliere collecties.
Op 27 januari 1950 overleed George Tielens in Sittard aan de gevolgen van een hartaanval.

Portret van mijningenieur Antoon Bergstein
George Tielens, olieverf op doek, 1946
Collectie Continium discovery center Kerkrade (065192)
(afmetingen: 41 x 51 cm)
Object van de maand februari 2017

Serge Langeweg
Museumplein Limburg, Kerkrade
januari 2017

Bronnen:
Piet Meijers, George Tielens (!888-1950) Kunstenaar en gentleman (Geleen 2010)
Harry Strijkers, ‘De Staatsmijn Maurits en haar bedrijfsleiders’ Tijdschrift van de Heemkundevereniging Geleen (2011-3) 119 e.v.
Willibrord Rutten, ‘Kopstukken. Het topkader van de Nederlandse steenkolenmijnen, circa 1900-1974’ In: Ad Knotter en Willibrord Rutten (red.), Jaarboek van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg 2016 / Studies over de sociaaleconomische geschiedenis van Limburg LXI (Zwolle Maastricht 2016) 60-107
‘Een leven in de mijnen’ De Tijd, 2-9-1961
‘Jubileum Hoofdbedrijfsingenieur Bergstein’ Limburgsch Dagblad, 6-9-1946

Met dank aan dr. Willibrord Rutten (Sociaal Historisch Centrum voor Limburg) voor het verstrekken van informatie over het schilderij.

  • Artikel
  • 1 februari 2017
  • door Serge Langeweg

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Een bijzondere Barbara

Een bijzondere Barbara

  • artikel
  • 1 dec 2016