Het ontstaan van Lauradorp

De naam Lauradorp
Het begint allemaal met de winning van steenkool te Eygelshoven.
De Duitsers Antoon.H. Wackers, molenaar te Herzogenrath, en Gustaaf Schümmer uit Klinkheide-Pannesheide verkregen in 1876 de concessie om steenkool te winnen in Eygelshoven en omgeving. Zij noemden die concessie: “Laura”, naar de vrouw van Wackers. Wackers en Schümmer verkochten hun rechten aan de Eschweiler Bergwerke-Verein en het Vereenigd Gezelschap voor Steenkoolontginning in het Wormdistrict te Kohlscheid. Beide ondernemingen behoorden vervolgens tot de oprichters, in 1899 te Brussel, van de Naamloze Vennootschap LAURA & VEREENIGING. De Belg Albert Thijs werd de eerste president. Na een moeizame aanloopperiode kwam de productie van kolen door de mijn Laura in 1905 op gang. Na Wereldoorlog I (1918) nam de vraag naar steenkool enorm toe en daarom kon Laura & Vereeniging een tweede mijnzetel vestigen in Eygelshoven. Deze mijn werd naar de vrouw van Albert Thijs ge-noemd: “Julia”. Laura had een zusje gekregen!
De naamgeving van de Maatschappij en van de beide mijnzetels heeft nogal eens aanleiding tot misverstanden gegeven. Zo was een brief uit België eens geadresseerd aan: “de Mevrouwen Laura & Julia”. En een brief van een Nederlandse instantie begon met de aanhef: “Dames en Heren”.

Buitenlanders te Lauradorp
Van heinde en verre, uit heel Nederland, maar ook uit het buitenland, kwamen werkzoekenden op de werkgelegenheid bij de mijnen af. In 1924, zo meldt Dr. Remigius Dieteren, bestond negen procent van de lagere schoolbevolking in het mijngebied uit buitenlandse kinderen en in 1932 was dat ruim vijftien procent. Onder deze kinderen bevonden zich veel Duitsers, grote groepen Polen, Joego-Slaven en Tsjecho-Slowaken, Belgen, Oostenrijkers, Hongaren, Italianen en kleinere aantallen Fransen, Engelsen, Amerikanen, Roemenen, Zwitsers, Russen, Letlanders, Luxemburgers en kinderen zonder nationaliteit. In ongeveer 30 scholen vormden de buitenlandse kinderen meer dan 25 % van de schoolbevolking, in sommige meer dan 40 %. “Het hoogste cijfer”, aldus Dieteren, “behaalden de scholen van het Lauradorp te Waubach met ongeveer vijftig procent”.

Huisvesting
Die mijnwerkers moesten gehuisvest worden. Laura & Vereeniging (L&V) pakte dat grootscheeps aan. Voor het personeel van de eerder geopende mijn Laura had de onderneming woningen gebouwd in Eygelshoven. De buurtschap Hopel is daardoor ontstaan. Voor het personeel van de nieuwe mijn JULIA  werd in de gemeente Ubach over Worms, tegen Waubach aan, een compleet dorp ontworpen: het dorp van Laura & Vereeniging, Lauradorp dus. Zo komt het dat de meeste mijnwerkers die in Lauradorp een woning kregen, niet werkzaam waren op de Laura, maar op de Julia.

Woningstichting Thuis Best
De woningen van Lauradorp waren uitsluitend bedoeld voor het personeel van Laura & Vereeniging. Ze werden verhuurd en beheerd door de woningstichting Thuis Best. Aan Thuis Best moest de huur worden betaald. Dat ging overigens via het loonstrookje. De huurders betaalden niet rechtstreeks aan Thuis Best, maar de mijn hield de huur in op het loon. Vandaar ging de huur naar Thuis Best.

Een mooi dorp, een tuindorp!
De Amsterdammer Willem Schweitzer was in die tijd directeur van L&V. Hij wilde een mooi dorp bouwen. Zijn personeel moest zich er thuis zou voelen en gezond wonen. Drie architecten kregen het verzoek het dorp te ontwerpen. Eisen waren: brede straten en grote pleinen, veel groen, grote tuinen en alle nodige voorzieningen, zoals: scholen, kerk met patronaat en klooster, huishoudschool voor de meisjes, bioscoop, consultatiebureau en winkels. Het ontwerp van architect Jan Drummen uit Brunssum won het en Drummen heeft inderdaad een heel mooi dorp ontworpen. De mijndirectie was heel trots op haar dorp en naar verluidt kwamen vele andere gemeenten en ondernemingen die nieuwe woningen wilden bouwen, naar Lauradorp voor informatie en inspiratie. In 2008 kreeg Lauradorp de eretitel van Beschermd Dorpsgezicht.

W.J.B. (Wilhelmus) Schweitzer werd in 1880 te Amsterdam geboren en overleed in 1962 te Heerlen. Hij trad bij Laura & Vereeniging in dienst in 1901, was vanaf 1910 mededirecteur en nam in1925 de algemene leiding van het bedrijf over van de heer Pierre. Zijn directeurschap duurde tot 1947. Zijn opvolger, G.H. Edixhoven, memoreert “… Aan vrijwel alle instellingen die in de beginperiode tot stand kwamen ten bate van het personeel van de mijnen heeft hij zijn energieke medewerking verleend. Groot vriend van Dr. Poels als hij was, steunde hij diens sociale initiatieven…”. (Bron: De Mijn, september 1962). Foto: Fotoarchief van Stichting Eijgelshoven door de eeuwen heen	Ir. Beersma was als Bouwkundige in dienst van de mijn JULIA. Toen hij in 1924 begon, werd hij door zijn directeur, W. Schweitzer, meteen belast met het "project Lauradorp". Hij werd in feite de uitvoerder die alles moest regelen. Bovendien bouwde hij als architect de twee lagere scholen van Lauradorp alsmede de kerk en het Oratrorium aan de Maastrichterlaan. Ook mocht hij het imposante gemeentehuis van Ubach over Worms ontwerpen.	De Brunssumse architect Jan Drummen mocht van directeur Schweitzer (waarschijnlijk op voorspraak van Dr. H. Poels) Lauradorp ontwerpen. HIj had concurrentie van de architecten F. Peutz en Anton Bartels uit Heerlen. De groep van 328 woningen die Drummen ontwierp is in 2008 aangewezen tot Beschermd dorpsgezicht.

De bouw van Lauradorp
Rond 1925 kwam de bouw van Lauradorp goed op gang, maar in 1931 stagneerden de bouwactiviteiten. Pas de helft van de geplande 1000 woningen was opgeleverd. Door de wereldwijde economische crisis nam de vraag naar steenkool sterk af. De mijn kon geen geld meer steken in de verdere bouw van haar dorp. Bovendien was dat voorlopig ook niet nodig, want veel mijnwerkers, vooreerst de buitenlanders, kregen ontslag. Zij moesten elders werk zoeken en daardoor kwamen tussen 1931 en 1937 veel woningen leeg te staan. Rond 1935 stond bijna de helft van de woningen leeg. Dat duurde tot 1937, toen de economie weer aantrok.
Pas na 1945 kon Lauradorp worden afgebouwd. Er kwamen zo’n 450 woningen bij en in het begin van de vijftiger jaren kwamen ook de eerder geplande winkels tot stand (aan het kerkplein) en ook een Gemeenschapshuis, dat aanvankelijk “Huis Lauradorp” genoemd werd.
In 2010 is in Lauradorp een monument geplaatst dat herinnert aan het mijnverleden. Het monument werd gemaakt door beeldend kunstenaar Marianne van der Bolt. 

Auteur: John Smeets

Meer informatie over Lauradorp
Voor dit verhaal is in het bijzonder gebruik gemaakt van de publicatie Uit de geschiedenis van Laura & Vereeniging door Gerard Brouns te Eygelshoven, als-mede van het boek van Dr. Remigius Dieteren O.F.M.: Grondbeleid en Volkshuisvesting in de Mijnstreek.
 

Een uitgebreid artikel in het Jaarboek 2008 van de Heemkundevereniging Landgraaf vertelt over de architecten en de bouw van Lauradorp. Ook interessant zijn wellicht:
•    Jaarboek 2007: Maastrichterlaan 80, Lauradorp, een bijzonder adres. Dit gaat over de Salesianen van Don Bosco.
•    Jaarboek 2009: Het onderwijs te Lauradorp - Ubach over Worms.

<< terug