De gedreven koempels van de Domaniale

De gedreven koempels van de DomanialeFoto Koempels van de Domaniale

Op een lichte helling, door struikgewas een beetje onttrokken aan het oog van voorbijgangers ligt ze verstopt in het Zuid-Limburgse landschap: de monumentale schacht Nulland in Kerkrade. Ooit was zij de levensader van de Domaniale Mijn en de Nederlandse economie. Nu is ze grotendeels vergeten. Van de schacht, de mijn en haar arbeiders weet de gemiddelde Nederlander niets. Zelfs de meeste Kerkradenaren zijn er nog nooit geweest. Dat terwijl schacht Nulland de vrijwel enige tastbare herinnering is in de stad waar de Nederlandse mijnbouw ooit begon. Juist in deze schacht probeert een groep  oud-mijnwerkers de mijnherinnering levend te houden. Ze doopten haar om tot museum Koempels van de Domaniale. Dit jaar vieren de koempels feest. Hun Domaniale mijn bestaat tweehonderd jaar en ook vieren ze het Jaar van de Mijnen (M2015); vijftig jaar na de aankondiging van de mijnsluitingen. De koempels blikken alvast terug en vooruit.

Acht mannen zitten net als elke week om negen uur aan tafel. De dag begint met koffie. Achter hun hoofden hangen geblutste mijnlampen en schilderijen aan de muur. Een vitrinekast staat vol ondergrondse curiositeiten. Het stuk spoor met bijbehorende mijnfiets leidt naar de diepe put die dezelfde mannen ooit dagelijks afdaalden. Naar een andere, zwarte wereld waar liggend zwoegen standaard was en ongelukken dreigden. Het werk smeedde stevige vriendschappen en een hechte sfeer. Acht afwijkende karakters en kwaliteiten, gereduceerd tot dezelfde ondergronder in een door de mijnen gedomineerde streek.De gedreven koempels van de DomanialeFoto Koempels van de Domaniale

Laat maar dicht die koel

Over toekomstfantasieën zijn ze nuchter. Laat maar dicht die koel. ‘‘Wij waren doorgewinterde molmuizen, kropen daar naar binnen met alle gevaren van dien. Die tijd is voorbij’’, zegt bestuurslid Jo Schäfer. Het waren ook mooie jaren. Gezinnen zaten tot ’s avonds bij elkaar op de stoep en kinderen renden overal binnen. Sloten waren een zeldzaamheid. Loek Wiertz: ‘‘toen kon je nog buurtfeestjes organiseren, dat lukt je nu niet meer’’.

Dan de dominante kerk, destijds een vanzelfsprekendheid. Trillend als een rietje kwam je buiten na de maandelijkse vastenpreek. Dan zaten alle beambten en opzichters hiërarchisch op de eerste rij, de arbeiders erachter. Jacques Douven: ‘‘en daar werd je naar behandeld, ook op school’’. Meneer pastoor berispte mijnwerkersgezinnen als hij bij moeder  geen bolling onder de jurk aantrof.

In de  periode dat de mijnen dichtgingen trok die kerk haar handen steeds meer van Zuid-Limburg af en voelden velen zich in de steek gelaten. De katholieke mijnwerkersbond stelde haar koempels teleur met veel te snelle sluitingen. Ook moesten ze het ineens stellen zonder financiële en sociale ondersteuning vanuit mijndirecties. Kerkrade bleef ontredderd achter. Secretaris Hens Peters: ‘‘een kinderbijslagsformulier invullen, dat kon niemand’’. De hechte sfeer was voorgoed voorbij. Werkeloosheid piekte, koempels schoolden massaal om. Vijftig-plussers met robuuste handen stonden ineens kant te weven. Peters: ‘‘Ik heb ze zien huilen toen ze het hoorden’’. Van mijn naar kant, letterlijk zwart-wit. Pensioenbreuk trad op als je niet voor het staatsbedrijf maar de particuliere mijn werkte. Maar zo verloederen als naburig Heerlen in de jaren ’90, dat deed Kerkrade nooit.

De koempels aan tafel redden het. Met hun achtentwintig jaar waren zij tijdens die grote herstructurering jong en ondernemend. Eigenhandig zochten ze nieuw werk en bouwden veelal goed pensioen op. Al waren ze als mijnwerker in een nieuwe bedrijfstak niet altijd even populair, bang als oudgedienden waren dat hun werk werd afgepakt.
Tegenwoordig liggen de Domaniale mijngangen er verlaten bij. Maar, stelt Schäfer, ‘‘onder onze voeten kun je het werk zo weer oppakken’’. Spoor, persboren, wagons; alles zwaarder dan vijfentwintig kilo ligt er nog. Zelfs uniformen van de plaatselijke fanfare, zij het onder water.De gedreven koempels van de DomanialeLocomotief. Foto Koempels van de DomanialeDe gedreven koempels van de DomanialeIn schacht Nulland. Foto Koempels van de Domaniale

Museum Schacht Nulland

Alle spullen uit het museum zijn schenkingen. Regelmatig loopt iemand met handenvol spullen binnen, vaak een oud-mijnwerker die weer iets heeft opgescharreld en afgestoft. Daaraan danken ze ook hun nieuwste aanwinst, een authentieke kolenwagen. Opgepoetst pronkt hij voor de deur.
De Koempels van de Domaniale worden steeds zichtbaarder. Noem het een geluk bij een ongeluk. Afgelopen mei werd de schacht vernield door buurtkinderen. Ze stichtten brand, sloopten schilderijen en stalen mijnlampen. Het incident trok aandacht van lokale kranten, Duitse televisie en haalde zelfs Hart van Nederland. Sindsdien krijgen de koempels meer spullen dan ooit tevoren en ontvangen ze elke open monumentendag meer bezoekers.
De koempels beseffen dat Kerkrade nooit weer de florerende mijnstad wordt die het vroeger was.  ‘‘Dat maakt het doorgeven van de herinnering aan die tijd des te belangrijker’’, vindt voorzitter Jo Wiertz. Toekomstige generaties moeten weten wat hier vroeger was. De mannen hebben concrete wensen. Een nieuwe liftkooi waarmee bezoekers de drie hogere verdiepingen bereiken. In die gerestaureerde ruimtes willen ze wisselende tentoonstellingen houden en in catering voorzien. En op het oude mijnspoor naast de schacht een authentieke, werkende locomotief. De koempels, momenteel in de zeventig, hopen dat 2015 garant staat voor de nodige publiciteit en steun. ‘‘Wij kunnen dit niet eeuwig zelf blijven doen’’. De gedreven koempels van de DomanialeWapens op Schacht Nulland. Foto Koempels van de Domaniale

Ellen Langenkamp (1989) is programmamaker en researcher. Momenteel werkt ze samen met Marcia Luyten aan het boek Het geluk van Limburg, over de glorie en ondergang van de Zuid-Limburgse steenkoolindustrie. Ze studeerde Cultuurwetenschappen aan de Universiteit Maastricht.

  • Artikel
  • 15 januari 2015
  • door Ellen Langenkamp

2 reactie(s)


Reacties

Mijne Heren, Ik had graag

Mijne Heren, Ik had graag geweten :wat de openingstijden zijn van de schacht Nulland. Ik heb n.l. een medaille voor trouwe dienst van mijn opa die ook jaren in de Domaniale mijn heeft gewerkt. Deze wilde ik t.z.t. langs komen brengen, misschien iets voor uw collectie. Mvg. A.Dremmen

Beste

Beste heer/mevrouw, Hartelijk bedankt voor uw reactie. Ik adviseer u om contact op te nemen met de secretaris van de Koempels van de Domaniale, dhr. Peters. Dit kan door een e-mail te sturen naar koempels@live.nl. Meer informatie over de schacht Nulland vindt u op de website www.schachtnulland.nl of op de Facebookpagina: https://www.facebook.com/pages/Koempels-van-De-Domaniale/571405172912256... Met vriendelijke groeten, Simone Claessens Pr-medewerkster Koempels van de Domaniale

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...