Koempels uit het veen. Friezen in de mijn I

Koempels uit het veen. Friezen in de mijn IEmigreer in eigen land (1950) Collectie Continium

In de jaren twintig en de jaren vijftig van de vorige eeuw komt er twee keer een migratiestroom op gang naar de Limburgse mijnen. Tegen de zin van de pastoors die hun provincie katholiek willen houden, werven de mijnen koempels tot in Groningen, Friesland en Drenthe toe. De Heerenveense Koerier van 11 december 1951 bericht over zo’n campagne.

Voor "een vrij groot aantal belangstellenden" spreekt in Heerenveen de heer Huskes van de Staatsmijnen over het royale aanbod van banen in Limburg. Dat ook Friezen ondergronds carrière kunnen maken, illustreert Huskes met het verhaal van turfsteker Posma die al in 1898 naar de mijnen in het Ruhrgebied vertrekt om vervolgens in de jaren twintig met enkele van zijn zonen naar Limburg te verhuizen. Verschillende Posma’s brengen het daar tot mijningenieur. Volgens Huskes werken er al zo’n duizend Friezen in de mijnen en is er nog plaats voor honderden anderen.

Hoe de cijfers werkelijk waren, is niet meer te achterhalen, ontdekte Serge Langeweg, historicus uit Maastricht, werkzaam bij museum Continum in Kerkrade. Langeweg promoveerde enkele jaren geleden op een uitgebreide studie naar de herkomst, de werving en de mobiliteit van mijnwerkers tussen 1900 en 1965. "Dat er veel Friezen naar Limburg gingen, zegt niet zoveel. Sommigen hielden het er maar een dag uit."
De werving van mijnwerkers verloopt in verschillende fasen. Eerst worden mensen uit de streek aan werk geholpen. Vervolgens wordt de aandacht verlegd naar andere delen van Limburg en naburige rooms-katholieke streken in Brabant en Gelderland. Als ook die vijver leeg raakt, komen katholieken en protestanten uit de rest van het land aan bod. Drenthe levert verhoudingsgewijs veel mijnwerkers. Langeweg: "In de jaren twintig biedt het veen geen werk meer en worden arbeiders soms gedwongen om naar Limburg te gaan op straffe van verlies van hun uitkering."

Koempels uit het veen. Friezen in de mijn IGezellenhuis Heisterberg Hoensbroek. Foto DSMOp het hoogtepunt van de moderne mijnbouw, zo rond 1960, vinden zestigduizend mensen werk in de sector, nog los van de toeleveringsbedrijven. De lonen en andere arbeidsvoorwaarden zijn goed, op hun 55ste krijgen de mijnwerkers al ouderdomspensioen en voor jonge, ongehuwde mannen is er onderdak in speciaal gebouwde gezellenhuizen.  Als desondanks in de jaren zestig de wervingscampagnes steeds minder opleveren, komen nieuwe groepen gastarbeiders uit Italië, Spanje, Joegoslavië en Oost-Europa in beeld. "Nieuwe, want in de begintijd van de Limburgse mijnbouw rond 1900 komen er al ook veel Duitsers, Polen en Tsjechen deze kant op. De taal van de mijnen is heel lang Duits."

Marokkanen vormen de laatste categorie die wordt geworven, nota bene op een moment dat de Nederlandse overheid al had besloten te stoppen met de kolenwinning. Langeweg: "Minister Joop den Uyl neemt dat besluit in 1965, maar de sluiting zal geleidelijk gaan zodat er nog flink wat jaren werk is."
Nederlanders zijn dan al lang niet meer te porren om onder de Limburgse grond hun arbeid te verrichten. Langeweg: "Het werk is zwaar en ook een beetje mysterieus. Van buitenaf zie je niet wat er in de mijngangen gebeurt. Mijnvrees is een wijdverbreide kwaal die menigeen al snel op de vlucht doet slaan."

Hans Willems *1951 is redacteur van de Leeuwarder Courant.

Bovenstaand artikel is van de hand van Hans Willems en verscheen op 22 december 2012 in de Leeuwarder Courant. De in het artikel genoemde wervingsbijeenkomst in Heerenveen in 1951 is terug te vinden in het historisch krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek, op pagina 3

DeMijnen.nl publiceert dit artikel met toestemming en vriendelijke medewerking van de auteur en de Leeuwarder Courant.
Logo Leeuwarder Courant

  • Artikel
  • 31 januari 2013
  • door Hans Willems

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Brieven uit de Mijnstreek

Brieven uit de Mijnstreek

  • nieuws
  • 5 januari 2014
Mijn: eigen volk eerst

Mijn: eigen volk eerst

  • artikel
  • 17 dec 2011