Volkshuisvesting in de Mijnstreek, een lezing van Sjef Maas

Volkshuisvesting in de Mijnstreek, een lezing van Sjef MaasGezellenhuis Lindenheuvel 1927 (Bron:www.lindenheuvel.nl)

Op 22 september 2011 sprak Sjef Maas over de volkshuisvesting in de Mijnstreek. Deze lezing werd mogelijk gemaakt door de Heemkundevereniging Geleen en het LGOG. Sjef Maas heeft meerdere boeken gepubliceerd over het mijnverleden in deze regio, maar ook over aspecten van de volkshuisvesting. Zijn laatste boek is in opdracht van de jubilerende Woningbouwvereniging Nederweert geschreven. Peter Schulpen, archivaris in her Regionaal Historisch Centrum benadrukte in een inleiding het belang van de mijn Maurits voor de hele regio. De komst van de mijn was dé gebeurtenis van de eeuw voor Geleen.

Het verhaal van Sjef Maas bestond uit twee delen. In het eerste deel van de voordracht stond de opkomst, bloei en neergang van de steenkoolwinning in Limburg, het in 1960 gestarte Stikstofbindingbedrijf (SBB) en de DSM centraal. In het tweede deel van de voordracht werd geschetst hoe de overheid en woningcorporaties in de twintigste eeuw de huisvestingsproblematiek in de Mijnstreek hebben aangepakt. 

Volkshuisvesting in de Mijnstreek, een lezing van Sjef MaasSjef Maas aan het woordVolkshuisvesting

Zijn diapresentatie begon met een introductie over de vestiging van de Romeinen in Heerlen en de thermen die zij daar bouwden. Daarna kwam een sprong naar de 19de eeuw er werd een situatie geschetst van de vaak abominabele woonomstandigheden van die tijd. Interessant hierbij was de verwijzing naar het pas verschenen -en voor de geschiedenis Libris geschiedenis prijs genomineerde- boek van Auke van der Woud: Een Koninkrijk vol Sloppen, Prometeus 2010. Interessant omdat voor iedereen duidelijk werd dat een goede volkshuisvesting pas na 1900, in veel gevallen pas na de Tweede Wereldoorlog tot stand gekomen is.
In 1874 liet de Maastrichtse industrieel Petrus Regout de "Groete Bouw", het Cité Ouvrière aan de Sint Antoniusstraat bouwen. De Cité Ouvrière voorzag in 34 kamers voor 72 gezinnen. Soms sliepen er zelfs twaalf man op een kamer. Zelfs in een lijkenhuisje was voorzien. Later zou Dr. Henri Poels in zijn Noodkistrede van 1917 schande spreken over deze inrichting voor de werkman. Maar ook het gewone arbeidershuisje op het platteland rond dezelfde tijd was geen optrek met al te veel wooncomfort. Totaal verschillend met wat wij in de 21ste eeuw gewend zijn.
Na het uitbreken van een cholera-epidemie in 1848 werden er in 1855 de eerste eisen aan een arbeiderswoning gesteld. Een voorstel om verder toezicht te houden op het naleven van deze regels werd van de tafel geveegd. Pas in 1901 kwam de Woningwet in ons land tot stand. Deze trad in 1902 in werking en is nog steeds van toepassing! Woningcoöperaties zouden door hun inzet een grote invloed hebben op de verbetering van de kwaliteit van arbeiderswoningen en op de nieuwbouw ervan.

Volkshuisvesting in de Mijnstreek, een lezing van Sjef MaasOns Limburg, HoensbroekVroege sociale woningbouw vinden we in Hoensbroek Horst/Metten (De 1e stap) in de buurt van de Slakkenstraat, Horstplein, en in Leenhof en Beersdal in Schaesberg en Heerlen waar de familie De Wendel de bekende huizen in Lotharingse stijl -vaak rug-aan-rug om geld bij de bouw van muren te sparen- heeft gebouwd. De ideeën van de Brit Ebenezer Howard over de tuinstadgedachte bleken hier in goede aarde te vallen.

Belangrijke personen die een bijdrage hebben geleverd aan de woningbouw zijn onder andere priester Dr. Henri Poels met de oprichting van woonstichting ‘Ons Limburg' en de architecten Jan Stuyt, Hubertus Cuypers (zoon van!) en Willem Leliman. Zij zijn drijvende krachten geweest achter de ontwikkeling van een aantal woonwijken in de mijnstreek, met name in Brunssum.

De oorlog en daarna

Ook in de oorlog werd op kleine schaal gebouwd. Een voorbeeld is de in oud-Hollandse klokgevelstijl gebouwde Maria-Christina wijk (Hermann Goering Siedlung) in Heerlen. Deze huizen staan nog steeds tot op de dag van vandaag. De oorlog heeft aan mijngebouwen en aan woningen grote schade toegebracht. Sjef Maas refereerde aan het Amerikaanse bombardement op 5 oktober 1942 en de beschieting van de Gaaskaetel op 1 september 1944. Beide gebeurtenissen zijn in een monument van Jo Ramakers, op de hoek Molenstraat - Augustinusstraat - Pastoor van Eijsstraat, afgebeeld.

Volkshuisvesting in de Mijnstreek, een lezing van Sjef MaasAafgebrende Gaaskaetel, GeleenNa de oorlog was er woningnood, er moesten snel nieuwe woningen gebouwd worden. Directeur van de Staatsmijnen C.T. Groothoff liet huizen bouwen, later Groothoffwoningen genoemd, die met lokale materialen gebouwd waren. Limburgs hout, cement en stenen. De Staatsmijnen kochten Oostenrijkse woningen aan, waarvan er in Lindenheuvel en elders in de Mijnstreek nog vele staan. De woningnood moest opgelost worden en er werd grootschalig gebouwd. In het jaar 1962 was al het 1 miljoenste huis na de oorlog gebouwd. Dertig jaar later waren het er al 6 miljoen.
Dat het met de standaardvoorzieningen niet altijd goed gesteld was werd verduidelijkt aan het voorbeeld van het Gezellenhuis in Lindenheuvel, waar de Rector letterlijk kon baden in groot comfort, maar waar de koempels geen verwarming in de kamer hadden. De installatie van centrale verwarming liet daar nog tot 1958 op zich wachten en werd alleen na protest van de koempels uitgevoerd. Deze mijnwerkers die ondergronds de kolen voor de kachel omhaag haalden moesten tot die tijd kou lijden.

Later zouden een aantal woningverenigingen waaronder de woningvereniging ‘Ons Limburg' fuseren tot ‘Aedes'. Tegenwoordig hebben de burgers meer invloed op de woonsituatie. De makelaars en architecten stemmen de huizen af op de consumenten en is elk huis van gemakken voorzien. Als er al rug-aan-rug woningen voorkomen, is dat een speels idee van de architect die niet beknibbelt op bouwkosten, maar met deze bouwwijze de energiekosten van de woningen -in Rennemig bijvoorbeeld- verlaagt.

Lees meer: Rijckheyt

  • Artikel
  • 25 september 2011
  • door Mark Weerts en Nico Zijlstra

0 reactie(s)


Reacties

Uw reactie

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
CAPTCHA
Deze vraag wordt gebruikt om te controleren of u een menselijke bezoeker bent om zo spam te voorkomen.

Bekijk ook...

Oorlogsslachtoffers

Oorlogsslachtoffers

Koempelmis Staatsmijn Maurits

Koempelmis Staatsmijn Maurits

  • agenda
  • 19 mei 2019