De mijn krijgt een gezicht

De mijn krijgt een gezicht

In het Limburgs Dagblad van 8 januari 2013 bespreekt journalist Jos van den Camp de op 13 december 2012 gelanceerde website onzemijnwerkers.nl.

Het in 2007 gestarte Oral History Project ‘Onze Mijnwerkers’ is klaar. Op www.onzemijnwerkers.nl vertellen 56 ondergronders en bovengronders in alle rust en gedetailleerd wat ze weten over het leven in de koel. Vastgelegd in 150 uur aan internetfragmenten. Zestien zijn er inmiddels overleden. Maar ook hun verhalen blijven.
De website onzemijnwerkers.nl  is op www.demijnen.nl te bereiken via onze tab collecties. Kies daarna interviews.

Filmmaker Eugène van den Bosch wordt door Jos op den Camp geciteerd over het belang van de website: "Ik vond het prachtig dat iedereen zijn verhaal wilde doen in drie tot vier uur. En dat ze allemaal duidelijk maakten ‘als ik dood ga, dan laat ik wat na’. Tijdens de uitvaartdienst van oud-opzichter Hein Bück van de Emma stond de dvd bijvoorbeeld zelfs letterlijk op zijn kist. Dat zegt wel iets.” 

Hein Bück, opzichter
Als opzichter mocht hij opeens douchen in een ander badlokaal. En kreeg hij eigen zeep. Hij sprak zijn oude vrienden niet meer aan bij hun vertrouwde voornaam. Maar met de achternaam. Zoals dat verlangd werd van de meester-opzichter. Van wie hij dan weer op zijn donder kreeg als hij dat níet deed. „Meester-opzichters?  Dat waren erebaantjes. Die mensen liepen maar wat rond.”

Bep Konte (1935, Hopel, opzichter Laura & Vreeniging) mag er van Eugène van den Bosch gerust een halve minuut over nadenken in welk jaar zich een bepaald voorval heeft voorgedaan. Rits-rats-klik is niet bepaald de methode die de 56-jarige documentairemaker uit Heerlen hanteerde voor ‘Onze Mijnwerkers, de laatste mijnwerkers aan het woord’. Van den Bosch nam er de tijd voor bij zijn 56 interviewgasten van wie velen niet alleen bejaard, maar zelfs hoogbejaard waren toen ze voor zijn camera kwamen. In 2007 begon hij met het opnemen van de elk drie tot vier uur durende interviews over hun tijd in of op een van de twaalf steenkolenmijnen tussen 1925 en 1974. En hij deed dat steeds bij de geïnterviewden thuis, heel vaak aan de eikenhouten eetkamertafel, met een tikkende koekoeksklok, een schouw vol familiefoto’s of - indien nog geen weduwnaar - een breiende echtgenote op de bank.
De mijn krijgt een gezichtFoto onzemijnwerkers.nlSommigen ogen op beeld nog redelijk kwiek en vitaal voor hun leeftijd, lachen of glunderen als ze vertellen over de kameraadschap, over het extra werk op diverse zondagen in de hongerwinter. „We waren een eenheid”, zegt bijvoorbeeld Hendrik Dokter (1920, Zwarte Meer, opzichter Wilhelmina en Emma) en: „Als die van Stein dronken waren na de kermis, dan sloegen die van Beek de steenkool voor hen weg”, zegt Teun Schepers (1925, Stein) over het werk op de staatsmijn Maurits.

Buitenlanders werven
Maar tot de boeiende verhalenvertellers behoort zeker ook oud-bedrijfsjurist Ferdinand Theo Crijns (1923) van Laura & Vereeniging in Eygelshoven. Hij vertelt smeuïg over hoe hij veel reisde om tijdens buitenlandse bijeenkomsten Duitse, Oostenrijkse, Italiaanse en Joegoslavische mijnwerkers te werven. Totdat de Staatsmijnen er achter kwamen dat Laura & Vereeniging dat op eigen houtje organiseerde. En in het begin werden er veel wenkbrauwen gefronst over ‘zoveel nieuwe buitenlanders in het dorp’. „Maar na verloop van tijd zaten die mensen ook in besturen van verenigingen, waren ze ingeburgerd en geaccepteerd”, zegt Crijns. Maar dat Polen en Spanjaarden met elkaar op de vuist gingen, vergde veel meer aandacht van de mijndirectie, zegt Crijns die belast was ook met toezicht op het Gezellenhuis voor buitenlandse mijnwerkers: „Het was een hele moderne orde, want met die jonge zusters heb ik zelfs nog veel getennist”, grapt hij.
Maar andere geïnterviewden in het Oral History Project zijn zichtbaar aan het einde van hun door ouderdom of stoflongen gepeste leven. Neem Piet Crasborn (Ittervoort, 1917 meesteropzichter Oranje Nassau 1) die in december 2008 overleed, kort nadat hij was gefilmd. Hij vertelt hoe hij in 1938 voor het eerst de mijn in gaat: „Het was vreemd. Je komt beneden en alles is donker”, zegt hij over de tijd dat hij als ‘sleper’ ondergronds mijnkarretjes heen en weer moest slepen.

Paarden in de mijn
Of luister en kijk naar de prachtige verhalen uit de oude doos van Lambert Curfs die op 103-jarige leeftijd in 2007 overleed, enkele maanden nadat hij nog was geïnterviewd. Bijvoorbeeld over zijn werk met de mijnpaarden die hun leven lang ondergronds bleven en alleen nog maar na hun ‘pensionering’ één keer bovengronds kwamen en zelfs in een stoet gehuldigd werden voor hun noeste arbeid. Al zullen ze er zelf weinig van mee gekregen hebben omdat blind waren.
Niet alleen mijnpersoneel komt aan het woord in het historische document. Ook priester Jos Schreurs, als aalmoezenier sociale werken nauw betrokken bij de mijnsluitingen, is geïnterviewd over bijvoorbeeld de strijd om de eerste katholieke mijndirecteur benoemd te kunnen krijgen.

Silicose
En ook de Heerlense longarts Frans Maessen is urenlang geïnterviewd. Ook bij hem resulteerde dat in dertien lange fragmenten over het beroep van mijnarts, onafhankelijk longarts, over belangenconflicten. Maar ook over het feit dat een silicose-patiënt een uitkering werd geweigerd, totdat hijzelf met een journalist van de krant in zijn kielzog naar de rechter stapte en  er voor de betreffende man een uitkering wist uit te slepen. De mijndirecties hadden in het begin geen idee wat hen te wachten stond, zegt Maessen. „Ze dachten dat zestig  of zeventig man een uitkering moesten krijgen. Maar het werden er duizenden en duizenden.”

Jos van den Camp is journalist bij de Dagblad De Limburger/ Limburgs Dagblad. Hij schrijft vaker artikelen die aan de vroegere mijnbouw zijn gerelateerd. 

Dit artikel verscheen op 8 januari 2013 in de digitale versie van het Limburgs Dagblad. Dit artikel wordt gepubliceerd met toestemming en vriendelijke medewerking van Media Groep Limburg.

LD

  • Nieuws
  • 8 januari 2013
  • door Jos van den Camp

Bekijk ook...

Privéfoto's gezocht

Privéfoto's gezocht