Een grote kerk voor de mijnwerkers

Een grote kerk voor de mijnwerkersGrote St. Jan in Hoensbroek. Fotocollectie Rijckheyt

Eeuwenlang was het kleine kerkje van Sint Jan de enige kerk in Hoensbroek. Totdat de mijnwerkers kwamen en een grote kerk nodig was. Die werd in 1905 gebouwd.

Bijna wordt de kleine Sint Jan begin vorige eeuw met de grond gelijk gemaakt om plaats te maken voor een nieuwe grote Sint Jan. De aanbesteding voor de sloop is al gegund, als het monumentale kerkje eind 1903 op de valreep een beschermde status krijgt.
En dus wordt de grote Sint Jan gebouwd op het iets verderop gelegen weiland De Pannenberg. Dat weiland is al voorbestemd om het nieuwe kerkhof van de parochie Sint Jan-Evangelist te worden. Op 30 april 1905 legt deken Lucas de eerste steen voor de nieuwe parochiekerk.

De kleine Sint Jan
De stokoude kleine Sint Jan staat nog steeds nabij de Markt in Hoensbroek. In 1190 wordt al gesproken van een kapel ter plekke, maar pas 200 jaar later groeit die uit tot parochiekerk. Wanneer rond 1850 het aantal inwoners van Hoensbroek gestaag begint te groeien, wordt de Sint Jan snel te klein. Niet zelden staan de gelovigen tijdens een dienst tot buiten. Bovendien wordt het kerkje als te donker en te somber ervaren. Daarom gaan steeds meer parochianen eind negentiende eeuw verderop in Amstenrade naar de mis. 

Een nieuw godshuis
Een nieuw godshuis is ook nodig, omdat het dorp Hoensbroek snel groter groeit door de komst van steeds meer overwegend katholieke mijnwerkers.
In 1901 worden plannen voor de bouw van een nieuwe Sint Jan op de plaats van de oude Sint Jan steeds concreter. Het is de bedoeling dat de oude kerk wordt gesloopt en dat alleen de toren blijft staan. Architect Caspar Franssen uit Roermond maakt al in 1894 een ontwerp. In 1901 wordt in een boomgaard nabij de Dorpstraat alvast een steenoven gemaakt om de benodigde bakstenen te kunnen bakken. De gemeente Hoensbroek zegt 4000 tot 5000 gulden subsidie toe en het kerkbestuur leent 15.000 gulden voor de bouw van de kerk. Er moet ook een noodkerk gebouwd worden, zodat de oude Sint Jan gesloopt kan worden. Maar die sloop gaat zoals gezegd niet door.

De nieuwe kerk
De nieuwe kerk wordt nu verderop gebouwd en het werk begint in 1905. De afgesproken bouwprijs is 28.400 gulden. De bouw vordert voorspoedig en op palmzondag 1906 is de grote Sint Jan gereed en wordt het allerheiligste vanuit het oude kerkje naar de nieuwe kerk gebracht. In 1911 opent de staatsmijn Emma en krijgt de parochie een nieuwe pastoor: Jan Lucas Röselaers. De Emma levert hem meteen 180 nieuwe parochianen op. Röselaers wordt de pastoor van de aankleding van het interieur van de grote Sint Jan, zoals de nieuwe kerk al snel genoemd wordt. Die aankleding is aanvankelijk sober gehouden wegen geldgebrek. Nu komt er een eikenhouten communiebank vervaardigd door atelier Jos Thissen uit Roermond. Er komen glas-in- loodramen op het priesterkoor en nieuwe zitbanken voor middenschip en zijbeuken. Later komt er nog een nieuw eikenhouten hoofdaltaar van meubelmaker Wielders uit Nieuwstadt. Met tabernakelkast kost dit 2743,38 gulden. Jean Thoolen maakt een kruiswegschildering voor de kerk op panelen van 3 bij 1.20 meter.
[image2:medium:center]

Zangkoor Sint Cecilia
En bij het veertigjarig priesterjubileum van pastoor Röselaers in 1924 wordt kerkelijk zangkoor Sint Cecilia opgericht en schenkt de parochie het Soli Deo Gloria orgel. Tien jaar later krijgt pastoor bij zijn gouden jubileum een preekstoel aangeboden. In 1957 moet het orgel alweer vervangen worden omdat het door toenemende mijnschade onbespeelbaar is geworden.

In 1966 is de hele kerk vanwege mijnschade toe aan groot onderhoud. Het zal niet de laatste keer zijn. Zijn de onderhoudskosten in 1966 105.315 gulden, in 1991 kost de renovatie van de grote Sint Jan 1,6 miljoen gulden. Het beeld van Sint Johannes de Evangelist wordt in 1973 aan de westgevel boven de ingang geplaatst. Het beeld komt van de afgebroken meisjesschool Sint Jan aan de kruising Nieuwstraat- Hoofdstraat. Het verwaarloosde oude kerkhof met de gietijzeren kruisen wordt in 2011 grondig opgeknapt. 

De geschiedenis van de grote Sint Jan- Evangelist wordt door amateurhistorici Paul Borger en Jo Brassée beschreven in deel tien van Hoensbroekse Historie. Prijs: 7,50 euro.

Zie ook www.hoensbroeksehistorie.nl 

Dit artikel verscheen op dinsdag 7 juli 2015 in Dagblad De Limburger / Limburgs Dagblad. Dit artikel wordt gepubliceerd met toestemming van en vriendelijke samenwerking met Media Groep Limburg. Wiel Beijer is journalist bij MGL
Foto:  Fotocollectie Rijckheyt

  • Nieuws
  • 7 juli 2015
  • door Wiel Beijer

Bekijk ook...

Boek: Gezellenhuis De Dem

Boek: Gezellenhuis De Dem

  • nieuws
  • 18 mei 2017
Emma herleeft op Sint-Jan

Emma herleeft op Sint-Jan

  • nieuws
  • 15 juli 2016
Wandeling langs Mijnspoorpad

Wandeling langs Mijnspoorpad

  • nieuws
  • 16 juni 2016