Mijn Verleden Mijn Toekomst presenteert Steenberg Wilhelmina

Mijn Verleden Mijn Toekomst presenteert Steenberg WilhelminaStaatsmijn Wilhelmina 1952. Foto DeMijnen/DSM

De steenberg van de Staatsmijn Wilhelmina is de locatie voor de zesde presentatie van het Mijnbouwfoto’s in situ project. Langs de trap die 508 treden telt en 248 meter lang is, zijn aan de ene kant panelen te zien van het afvaltransport dat zich in het verleden diverse Limburgse steenbergen op begaf. Aan de andere kant zijn skiërs te zien die door middel van de skilift diezelfde weg naar boven afleggen om de berg van het huidige Snowworld te trotseren.

Steenbergen zijn als het ware een bijproduct van de mijnbouw. Ze zijn ontstaan doordat men het steenafval uit de mijnen ergens kwijt moest. Bij het delven van schachten en het aanleggen van steengangen- en galerijen bleef veel steenafval over. Ook kwam er steenafval tussen de steenkool mee naar boven. In de wasserij of zeverij haalde men de stenen tussen de steenkool uit. Grotendeels werd het steenafval door middel van het afvaltransport bergopwaarts gestuurd en op de steeds groter groeiende afvalberg gestort. Om mijnschade en verzakking van de grond aan de oppervlakte tegen te gaan, vulde men daarnaast ook wel de ondergrondse gangen opnieuw bij met het steenafval.
Mijn Verleden Mijn Toekomst presenteert Steenberg WilhelminaStaatsmijn Wilhelmina. Foto Wiel Miseré

Van Zwart naar Groen

In tegenstelling tot de Belgische en Duitse steenbergen zijn veel Nederlandse steenbergen in 1970 en 1980 afgegraven of afgevlakt, onderde noemer ‘van Zwart naar Groen’. De doelstelling was om Zuid-Limburg weer een aantrekkelijke uitstraling te geven. Steenbergen en fabrieken pasten niet in dit beeld. Naast het afgraven en afvlakken, beplantte de Plantkundige Dienst van de Staasmijnen de steenbergen gedeeltelijk met loof- en naaldbomen. De bebossing zorgde niet alleen voor verfraaiing en luchtzuivering, maar was eveneens economisch verantwoord: het zorgde voor productie van hout en het vastleggen van het losse gesteente.

Steenberg ON IV, Heksenberg

Hoewel steenbergen in hun originele staat niet in het ideale plaatje van een aantrekkelijk Zuid-Limburg pasten, konden zij echter wel  een nieuwe – aantrekkelijke – functie vervullen. Misschien wel één van de bekendste voorbeelden is de steenberg van de Staatsmijn Wilhelmina (1909-1069), die tegenwoordig haar functie vervult als recreatieterrein: het biedt plek aan ’s werelds grootste indoor ski resort (Snowworld) en Nederlands’ langste onoverdekte trap. Een gedenkbrug die naar de trap leidt, verwijst naar het mijnverleden. De steenberg van de Oranje Nassau I vervult weer een andere functie. In een afgevlakte variant van de vroegere steenberg, werd er in de jaren 80 de woonwijk Zeswegen gevestigd. In de jaren 90 volgde de naastgelegen wijk Nieuw-Husken. Het gebied rondom de afgevlakte steenberg van de Oranje Nassau III is nu beter bekend als Industriegebied De Koumen. De steenberg zelf is omgedoopt tot wandelgebied.
Er is één steenberg die vrijwel in originele staat verkeert, namelijk die van de Oranje Nassau IV. De steenberg is te vinden in de wijk Heksenberg, aan de zuidrand van de Brunssumerheide. Op de plek van de Oranje Nassau IV ontstond later een zilverzandgroeve en het verwerkingsbedrijf Sigrano.

Het ‘groene’ aspect in ‘van Zwart naar Groen’ is overigens niet alleen te danken aan de mens, maar vooral ook aan de natuur. Onbegroeide stukken bodem werden bevrucht met zaden die vogels en de wind mee droegen. Planten die op een steenberg groeien, moeten voor hun overleving echter wel voldoen aan een aantal voorwaarden: goed tegen droogte en hitte kunnen, goed kunnen overleven in een bodem die arm is aan plantaardig leven en bestand zijn tegen de giftige werking van zouten.

Bronnen:
Weet je nog, koempel? De bodem bepaalt – 16.
Ir. Bakels, P.S. (1949), Bergen van steen – met een brandbaar binnenste in: Steenkool, no. 15, 1 augustus 1949
Berghuis, H. (1961), Het Stenen Bloembed in: Het Stenen Bloembed, uitgave Staatsmijnen in Limburg, december 1961
Dr. Dijkstra, S.J. (1961), Steenbergflora in Zuid-Limburg in: Het Stenen Bloembed, uitgave Staatsmijnen in Limburg, december 1961
Steenberg ON IV, Flora: DeMijnen.nl>

Website Mijn Verleden, Mijn Toekomst>

In het deelproject Mijnbouw in situ is inmiddels aandacht besteed aan de thema's – Kerkrade schacht Nulland, voormalige mijn Domaniale mijn,  Sluis Born,  Mijnwerkerswijk Lindenheuvel,  Schutterspark, De Boerderij, Corio Center, Scholing en Steenberg Wilhelmina.

Virginia Hameleers is medewerker bij Continium Kerkrade en betrokken bij het project Mijnverleden, Mijn Toekomst.

  • Nieuws
  • 11 november 2012
  • door Virginia Hameleers

Bekijk ook...

Observaties op de steenberg

Observaties op de steenberg

  • artikel
  • 8 juni 2011
Oorlogsslachtoffers

Oorlogsslachtoffers