Barbara, patrones van de mijnwerkers

Special

De legende

Barbara, een beeldschone jonkvrouwe uit de stad Nicomedia in Klein-Azië, werd door haar heidense vader Dioscorus opgesloten in een toren, wellicht als straf voor haar bekering tot het christendom. Maar uit de hemel kwam een bliksemschicht die de muren van de toren spleet. Barbara kon ontsnappen. Ze werd echter opgespoord en kreeg de doodstraf. Dioscorus voltrok zelf het doodvonnis met het zwaard. Zijn straf volgde onmiddellijk: door een bliksemflits getroffen, zonk hij levenloos ter aarde en verging tot as.

De legende

De iconografie

Barbara wordt afgebeeld met een aantal specifieke attributen. Die verwijzen naar haar legende. Meestal zien we de  toren, waarin ze zat opgesloten. Die heeft drie ramen, een verwijzing naar de Heilige Drievuldigheid: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Vaak ook draagt Barbara een zwaard, het wapen waarmee ze werd onthoofd. Soms heeft ze bovendien een palmtak vast, een symbool van haar martelaarschap.

De iconografie

De verering

Sinds de zeventiende eeuw was Barbara de patrones van mensen die met springstof en buskruit om moesten gaan. Toen ook in de mijnbouw springstof meer en meer werd gebruikt, namen de mijnwerkers Barbara als beschermheilige aan. Zij moest hen behoeden voor een plotselinge dood onder in de mijn. In de Limburgse mijnen dateerde de Barbarverering uit het begin van de twintigste eeuw. De verering van Barbara werd in Limburg geïntroduceerd door buitenlandse arbeiders die in de mijnen rond Heerlen en Kerkrade kwamen werken.

De verering

De feestdag

Elk jaar op 4 december vierden de mijnwerkers de feestdag van de Heilige Barbara. Na de Tweede Wereldoorlog was het zelfs een officiële feestdag, waarop de mijnwerkers vrij hadden. De dag begon met een Heilige Mis voor directieleden, beambten en mijnwerkers, vaak met hun gezinnen. De mis was opgedragen aan de overleden mijnwerkers. Vervolgens was het de hele dag feest, met tal van activiteiten. Er werden wedstrijden georganiseerd, premies uitgereikt en jubilea gevierd. De dag werd besloten met een feestavond  met voordrachten en muziek.

De feestdag

Hedendaagse Barbaravieringen

De Limburgse mijnen zijn inmiddels veertig jaar dicht, maar in verschillende parochies in Parkstad en de Westelijke Mijnstreek worden nog steeds Barbaravieringen georganiseerd.

Vaak zijn het oud-mijnwerkers die de organisatie op zich nemen. De kern van deze vieringen is een Eucharistieviering, waarin overleden mijnwerkers worden herdacht. Na de mis is er voor de oud-kompels een gezellig samenzijn, waarbij ze herinneringen aan het gezamenlijke verleden als mijnwerker op kunnen halen.

Hedendaagse Barbaravieringen

Gedachteniskapel - Terwinselen

In september 2002 zegende bisschop Frans Wiertz van Roermond de Gedachteniskapel in Terwinselen in. De kapel is ingericht ter nagedachtenis van de mijnwerkers die tijdens de uitoefening van hun gevaarlijke beroep het leven lieten. Bijna 1500 namen van slachtoffers staan gebeiteld in de herdenkingsmuren vóór de kapel. Uiteraard is de kapel gewijd aan de heilige Barbara. Binnen staat een Barbarabeeldje, gemaakt door de beeldhouwer Jef Drummen.

Gedachteniskapel - Terwinselen

Barbara en buitenlandse mijnwerkers

Tussen 1900 en 1930 kwamen mijnwerkers van heinde en verre naar de Limburgse mijnen. Veel van die buitenlandse mijnwerkers sloten zich in verenigingen aaneen. Vaak kregen die de naam van de Heilige Barbara. Een belangrijk doel van deze Barbaraverenigingen was het bieden van hulp en steun aan de leden. Het waren ook gezelligheidsverenigingen, die muziek-, dans- en toneelavonden organiseerden. Op die manier hielden ze de cultuur uit het vaderland van Sloveense of Poolse mijnwerkers in Limburg levend.

Barbara en buitenlandse mijnwerkers

Barbara’s beeltenis

De beeltenis van Barbara treffen we in talloze kunstuitingen rond het mijnbouwverleden aan. Zo werden devotiebeeldjes van de heilige in verschillende materialen, afmetingen en stijlen uitgevoerd. Ze kregen een plaats in kerken en kapellen van de mijnstreekparochies, maar ook in de boven- en ondergrondse mijnbedrijf, in de openbare ruimte, bij verenigingen en bij de mijnwerkers thuis. Ook sierde de beeltenis van Barbara veel schilderijtjes en tekeningen en was ze prominent aanwezig op menig vaandel van de plaatselijke afdeling van de mijnwerkersbond of arbeidersvereniging.

Barbara’s beeltenis

In de collectie objecten staan verschillende beeltenissen van Barbara, de patrones van de mijnwerkers.

Barbara, patrones van de mijnwerkers

Barbara, patrones van de mijnwerkers

Barbara is de patrones van de mijnwerkers. Voordat hij ondergronds ging, deed menig mijnwerker een schietgebedje voor haar beeld of portret.

Op voorspraak van Barbara zou hij aan het eind van zijn dienst weer veilig bovengronds komen. Ook nu nog organiseren oud-mijnwerkers vieringen ter ere van Barbara. Dat gebeurt vooral op 4 december, de feestdag van de patroonheilige.

  • 6 december 2012
  • Serge Langeweg

Bekijk ook...

Koempelmis mijn Willem-Sophia

Koempelmis mijn Willem-Sophia

  • agenda
  • 17 november 2019
Barbaraviering

Barbaraviering

  • nieuws
  • 13 november 2016
Koempelmis verhuizen gouden greep

Koempelmis verhuizen gouden greep

  • nieuws
  • 22 januari 2016
Hulp komt van boven

Hulp komt van boven

  • nieuws
  • 3 maart 2015