In de leer voor mijnwerker

Special

Opleiding door buitenlandse mijnwerkers

Voor ondergrondse mijnarbeid bestond er in Limburg tot omstreeks 1930 geen officiële opleiding. Wie zich aanmeldde voor werk ondergronds, kreeg zijn leerschool in de praktijk. Dat wil zeggen dat de nieuweling in de pijler onder de hoede kwam van ervaren mijnwerkers, die hem al doende de kneepjes van het mijnwerkersberoep bijbrachten. In veel gevallen waren die leermeesters buitenlandse mijnwerkers die ervaring in Duitse mijnen hadden opgedaan.

© Fotocollectie Continium, F0313

Opleiding door buitenlandse mijnwerkers

Leesjongensopleiding

In 1929 ging bij Staatsmijnen een opleiding voor jonge mijnwerkers van start. Dat was een cursus van een jaar, waarin deze jongens bovengronds werden voorbereid op hun toekomstige ondergrondse werkzaamheden. Ze kregen theoretische en praktische lessen in de beginselen van de mijnbouwkunde. Ook kregen ze wat les in taal, rekenen, godsdienst, gymnastiek en handenarbeid.  De meeste tijd brachten de jongens echter door aan de leesband, waar ze als goedkope arbeidskrachten met de hand stenen en andere verontreinigingen uit de kolen moesten verwijderen. Vandaar de naam leesjongensopleiding.

Leesjongensopleiding

Ondergrondse Vakschool

De Ondergrondse Vakschool of OVS was bedoeld voor jongens die direct na de lagere school besloten om mijnwerker te worden. De opleiding duurde gemiddeld drie jaar en werd afgesloten als de jongens oud genoeg waren om ondergronds te mogen werken. Dat mocht vanaf 18 jaar. Tijdens hun OVS-tijd leerden de jongens basisvaardigheden die ze als mijnwerker nodig hadden. Ze kregen mijnbouwkunde en praktisch onderricht over het hanteren van gereedschappen en materialen. Ook leerden ze samenwerken. Dat gebeurde vooral aan de hand van activiteiten die waren ontleend aan de verkennerij.

© Collectie Continium, 064832

Ondergrondse Vakschool

Leermijn

Als voorbereiding voor het werk ondergronds richtten de mijnen zogenaamde leermijnen in. Dat waren nagebouwde pijlers en galerijen, meestal aangelegd in de steenberg. Mijnwerkers in opleiding oefenden daar onder leiding van ervaren houwers de werkzaamheden die ze later ondergronds zouden verrichten. Het ging hier om de omgang met materialen, gereedschappen en machines, maar ook om een eerste kennismaking met de werkomstandigheden. Vaardigheden als zich door een nauwe pijler bewegen werden bijvoorbeeld getraind.

© Fotocollectie Continium, F0744

Leermijn

Houwersopleiding

De houwer was een volleerd mijnwerker. Hij werkte in de afbouw van de steenkool, bij de aanleg van steengangen en van galerijen. Sinds 1938 moest de mijnwerker een examen afleggen, voordat hij houwersarbeid mocht verrichten. Een opleiding die hem op dat examen voorbereidde, kwam er eigenlijk pas na de Tweede Wereldoorlog. Vooral ervaring werd vereist. Daarom speelde de opleiding zich vooral ondergronds af. Daarnaast was er ook een theoretisch gedeelte. In de jaren 1960 duurde die opleiding drie à vier jaar. Gedurende die trainingsperiode klom de mijnwerker op van leerling-houwer tot hulphouwer, voordat hij zijn houwersexamen aflegde.
© Collectie Continium, 061259

Houwersopleiding

Mijnschool

De Mijnschool, die in 1914 in Heerlen werd opgericht, leidde op tot mijnopzichter en tot mijnmeter. Opzichters vormden het leidinggevend middenkader van het mijnbedrijf. Mijnmeters ontwierpen de loop van het ondergrondse stelsel van galerijen en steengangen. De Mijnschool kende een theoretisch gedeelte, waarin de mijnscholieren vakken als wiskunde, natuurkunde, mechanica en natuurlijk mijnbouwkunde kregen. Het praktisch gedeelte van de opleiding volgden de aspirant-opzichters op de mijn waar ze werkten. Na de Tweede Wereldoorlog groeide de Mijnschool uit tot een opleiding op HTS-niveau.
© Collectie Continium, 053691

Mijnschool

Elektriciens en bankwerkers

Naarmate er bij de kolenwinning meer machines werden gebruikt, waren er technici  nodig voor onderhoud en reparatie. Daarom organiseerden de mijnen speciale opleidingen voor bankwerkers en elektriciens. De leerlingen hadden meestal een vooropleiding op de Ambachtsschool. De lessen kenden een theoretisch en een praktisch gedeelte. De technische opleidingen van de mijnen hadden in de loop van de tijd verschillende namen, maar in 1953 werden ze samengebracht in de Technische Vakschool (TVS). De TVS leidde vooral op in de metaalbewerking en in de elektrotechniek.
© Collectie Continium, 058299.03

Elektriciens en bankwerkers

Cursussen voor gastarbeiders

De gastarbeiders die de mijnen na 1955 in mediterrane landen wierven, hadden meestal geen ervaring als mijnwerker. De mijnen moesten dus zorgen voor een basisopleiding. Die was vooral gericht op veiligheidsaspecten. In de jaren 1960 en 1970 legden arbeidsmigranten uit het buitenland ook wel het houwersexamen af. Uiteraard moesten de nieuwkomers ook de beginselen van de Nederlandse taal worden bijgebracht. De mijnen organiseerden daartoe speciale cursussen. De gastarbeiders volgden die meestal na hun dienst.

© Fotocollectie Continium, F4772

Cursussen voor gastarbeiders

In de collecties zijn mooie objecten van de vakopleiding terug te vinden.

In de leer voor mijnwerker

In de leer voor mijnwerker

In de loop van de tijd bouwden de Limburgse mijnen een uitgebreid stelsel van eigen vakopleidingen op.

Het personeel werd er opgeleid voor de verschillende functies die het mijnbedrijf kende. Van mijnmeter tot houwer en van opzichter tot bankwerker.   

  • 6 december 2012
  • Serge Langeweg

Bekijk ook...

Hoe word je mijnwerker?

Hoe word je mijnwerker?

  • agenda
  • 13 maart 2016
Houwersdiploma

Houwersdiploma